Իրանն արձանագրեց Ղարաբաղի խնդրի կարգավորումը

ԼՐԱԳԻՐ / Արցախի խնդրում Արեւմուտք-Իրան համաձայնություն
Իրանի արտգործնախարարության խոսնակ Բահրամ Ղասեմին իրանցի լրագրողների հետ ճեպազրույցում խոսելով Արցախի հակամարտության կարգավորման մասին ասել է, թե հակամարտությունները կարգավորելու համար կարեւոր է մի շարք գործոնների համադրությունը, եւ մեկ գործոն կամ մեկ երկիր չի կարող կարգավորել հակամարտությունը: Նա ասել է նաեւ, որ ամեն ինչ կախված է ժողովրդի կամքից եւ դա է ամենավճռորոշը:
Իրանի ԱԳՆ խոսնակի հայտարարությունը յուրօրինակ արձագանք է Մոսկվայում Հայաստանի, Ռուսաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների ապրիլի 28-ի հանդիպմանը, որը տվեց տարբեր մեկնաբանությունների եւ անհանգստությունների առիթ, թե Մոսկվան փորձում է այդպիսով կրկին իր ձեռքը վերցնել կարգավորման գործընթացն ու առաջ մղել այսպես ասած կազանյան կամ լավրովյան պլանները:
Մոսկվայի հանդիպումից առաջ հնչած մտահոգությունները կարծես թե փարատվեցին դրա ընթացքում եւ դրանից հետո ի հայտ եկած որոշակի տեղեկություններով: Մասնավորապես, Մոսկվայում հանդիպած երեք արտգործնախարարներին ավելի ուշ միացել են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երեք համանախագահները, ինչը վկայում է, որ Մինսկի խմբի մյուս երկու համանախագահները՝ ԱՄՆ եւ Ֆրանսիան Ռուսաստանին մենակ չեն թողել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների հետ, այսինքն «հսկել» են Ռուսաստանի «նախաձեռնողականությունը»:
Մյուս կողմից, մոսկովյան հանդիպումից հետո Ադրբեջանի արտգործնախարարը հայտարարել է, թե խոսք չի եղել նախագահների մակարդակով հանդիպման մասին: Ինչպես հայտնի է, Հայաստանը հայտարարել է, որ չի տեսնում նախագահների մակարդակով հանդիպման անհրաժեշտություն եւ իմաստ, եթե Ադրբեջանը մի կողմից հանդիպելու է, իսկ մյուս կողմից շարունակելու է մարդասպանությունը սահմանին:
Փաստորեն, Մոսկվայում Երեւանը պնդել է իր դիրքորոշումը, այդպիսով նախագահների մակարդակի նոր հանդիպումով չլեգիտիմացնելով Ադրբեջանի սահմանային մադասպանությունը եւ այդպիսով Բաքվի համար չստեղծելով նոր ռազմական ագրեսիա նախաձեռնելու «բանակցային հիմք»:
Իրանը Բաքվին դեռեւս Մոսկվա մեկնելուց առաջ էր զգուշացրել ռազմական նոր սադրանքի անցանկալիության մասին: Թեհրանում ընդունելով Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարին, Իրանի պաշտպանության նախարարը հայտարարել էր, թե Իրանն ակնկալում է, որ հակամարտության կողմերը կվարվեն այնպես, որ չեն տա երրորդ երկրի ներգրավման առիթ:
Փաստացի, Իրանը Մոսկվայի հանդիպումից հետո էլ արձանագրում է, որ հնարավոր չէ մեկ կենտրոնի «պլաններով» հակամարտություն «կարգավորել»:
Միաժամանակ, դա թերեւս ոչ միայն Իրանի արձագանքն է Մոսկվայի հանդիպմանը, այլ նաեւ յուրօրինակ արձագանք թուրք-ադրբեջանական զորավարժությանը, որ մեկնարկել է Ադրբեջանում մայիսի 1-ին:
Խոշոր հաշվով, Իրանի թե պաշտպանության նախարարի շաբաթներ առաջ արած, թե ԱԳՆ խոսնակի հայտարարությունները ազդակ են ոչ միայն Մոսկվայի հետ Բաքվի «հույսերին», այլ նաեւ Անկարայի հետ կապված ակնկալիքներին:
Միաժամանակ, արձանագրելով ժողովրդի կամքի գործոնի վճռորոշությունը, Իրանը խոշոր հաշվով արձանագրում է, որ Արցախի խնդիրը այդ տեսանկյունից ստացել է իր կարգավորումը, քանի որ ներկայիս ստատուս-քվոն հենց ժողովրդի կամքի դրսեւորման արդյունքն է:
Իրանի ԱԳՆ խոսնակը հայտարարել է, որ ամեն ինչ կախված է ժամանակից եւ կողմերի տրամադրվածությունից, որոնք նա համարում է հիմնական երկու գործոն:
Իրանցի պաշտոնյան փաստացի արտահայտում է հակամարտության բուն խնդիրը՝ ժամանակի մեջ գտնել ստատուս-քվոյի արձանագրման մեխանիզմը, քանի որ միայն այդ ուղղությամբ ջանքը կարող է երաշխավորել շարժում դեպի տարածաշրջանային կայունություն ու անվտանգություն: Հակառակ՝ ստատուս-քվոյի փոփոխության ուղղությամբ որեւէ շարժում հանգեցնելու է փակուղու եւ ապակայունացման, ինչը դրսեւորվեց նախորդ տարի ապրիլին, որն ի վերջո հենց երկու տասնամյակի ընթացքի հետեւանքն էր:
Այդ առումով, նկատելի է Արցախի խնդրում Իրանի եւ Արեւմուտքի որոշակի փոխհամաձայնություն՝ չբարձրաձայնված փոխհամաձայնություն, որը ռազմավարական առումով գուցե պակաս արժեք չունի, քան Իրանի միջուկային խնդրում բարձրաձայնված համաձայնությունը:
Բանն այն է, որ Արեւմուտքն էլ՝ Վաշինգտոնի եւ Փարիզի դիրքորոշումով, որն արտահայտվում է հրադադարի պահպանման հետաքննության մեխանիզմի ներդրումն առաջնահերթություն համարելով, փաստացի հանդես է գալիս հենց ժամանակի եւ տարածության մեջ ստատուս-քվոյի արձանագրման մեխանիզմի փնտրտուքով: Բաքուն էլ հասկացել է, որ դա ստատուս-քվոն ամրապնդելու մեխանիզմն է, ինչի մասին մի քանի շաբաթ առաջ հայտարարել էր ԵԱՀԿ-ում Ադրբեջանի ներկայացուցիչը:
Այլ կերպ ասած, դա թեկուզ համեմատական խաղաղության ու ամրացող կայունության մեխանիզմն է, որի հարցում փաստացի փոխհամաձայնություն կա Արեւմուտքում եւ Իրանում: