Վրաստան–Ադրբեջան–Թուրքիա ռազմական պայմանագիր կստորագրվի․ ի՞նչ վտանգներ է այն պարունակում

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է Վրաստանի հարցերով փորձագետ Ալիկ Էրոյանցը

– Երեկ պաշտոնական այցով Թբիլիսի է ժամանել Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարը, կողմերը քննարկել են ռազմական համագործակցության հարցեր: Այդ երկու երկրների միջև ռազմական համագործակցությունն ի՞նչ մակարդակի վրա է:
– Ընդհանրապես վրաց–ադրբեջանական հարաբերությունները բավականին բարձր մակարդակի վրա են: Հատկապես վերջին տարիներին տնտեսական, էներգետիկ ոլորտները շատ են կարևորվում կողմերի համար: Վրաստանի առևտրային թիվ մեկ գործընկերը Թուրքիան է, թիվ երկուսը՝ Ադրբեջանը, իսկ վրացական էներգետիկ շուկայում, մասնավորապես գազամատակարարման ոլորտում Ադրբեջանը գրեթե մոնոպոլ դիրք է զբաղեցնում: Բնական է, որ այս ամենը չի կարող չազդել նաև ռազմական համագործակցության վրա: Վրաստանը ինքը ևս կոնֆլիկտային վիճակում գտնվող երկիր է: Խնդիրներ ունի Հարավային Օսիայի, Աբխազիայի հետ կապված: Իսկ ընդհանուր առմամբ վրաց–ադրբեջանական ռազմական համագործակցության շեշտը հիմնականում դրված է ուսումնավարժական ոլորտի վրա: Համագործակցում են հեռահաղորդակցության, այդ թվում՝ գազատարների, նավթամուղների անվտանգության ապահովման հարցերում:
Վրաստանն ու Ադրբեջանն իրենց ռազմական համագործակցությունը շատ ակտիվ զարգացնում են նաև եռակողմ ֆորմատով, որն էլ հենց առավել մտահոգիչն է: Խոսքը Թուրքիայի մասին է:
– Ի դեպ, երեկ Բաթումում նրանց է միացել հենց Թուրքիայի պաշտպանության նախարարը: Այդ եռակողմ հանդիպման նպատակը ո՞րն է եղել:
– Ըստ ամենայնի, կողմերը քննարկել են ռազմական եռակողմ պայմանագիրը: Այն պետք է ստորագրվի մոտ ժամանակներս: Թե պայմանագիրը կոնկրետ ինչ է նախատեսում, ինչ կետեր է բովանդակում, առայժմ հայտնի չէ:
– Թեև կողմերը նշում են, որ այդ համագործակցությունն ուղղված է տարածաշրջանային անվտանգության ու խաղաղությանը, բայց հաշվի առնելով նրանցից գոնե երկուսի տրամադրվածությունը Հայաստանի նկատմամբ, իրականում այդ համագործակցությունն ի՞նչ վտանգներ կարող է ունենալ:
– Վրաստանը մեզ համար դաշնակից, բարեկամ երկիր է, իսկ Ադրբեջանն ու Թուրքիան վարում են Հայաստանը մեկուսացնելու քաղաքականություն: Ուստի ցանկացած համագործակցություն, որտեղ կա Ադրբեջանի, Թուրքիայի ներկայությունը, առավել ևս որին մասնակցում է Վրաստանը, մեզ համար պետք է մտահոգիչ լինի: Ժամանակները փոխվում են: Աշխարհաքաղաքական զարգացումներն այնպես են ընթանում, որ այդ եռակողմ ռազմական գործակցությունը մեզ կարող է միայն անհանգստացնել:
– Իսկ Վրաստանի իշխանությունները փորձո՞ւմ են Ադրբեջանի, Թուրքիայի հետ այդ ռազմական համագործակցությունը փոխհատուցել տարածաշրջանի մյուս երկրների հետ համագործակցությամբ, ասենք՝ Հայաստանի կամ գուցե Իրանի: Փորձո՞ւմ են բալանս պահել:
– Քանի որ Վրաստանը տնտեսական ու քաղաքական կախվածության մեջ է գտնվում Թուրքիայից ու Ադրբեջանից, ապա որքան էլ խոսեն բալանսը պահելու անհրաժեշտության մասին, միևնույն է՝ գործնական մակարդակում դա շատ դժվարիրացնելի է: Դժվար թե կարողանան այդ նույն համագործակցությունը, համագործակցության այդ նույն մակարդակը դիտարկել Հայաստանի հետ: Մեկ փաստ բերեմ: Հիշո՞ւմ ենք գազամատակարարման հետ կապված վերջին պայմանավորվածությունները: Ադրբեջանական կողմը փորձեց ամբողջությամբ գրավել այդ դաշտը, հետո հասկացան, որ չեն կարողանում բավարարել, ու «Գազպրոմի» հետ պայմանագիրը շարունակեցին: Բայց հիմա նորից հայտարարում են, որ պատրաստ են գազի անհրաժեշտ քանակը լրացնել: Իսկ դա նշանակում է, որ ադրբեջանական գործոնը էլ ավելի կուժեղանա: Նրանք ամեն ինչ անում են, Վրաստանին իրենց դաշտ տանելու համար:
– Իշխանությունների մասով հասկանալի է, իսկ վրաց քաղաքական շրջանակները, հասարակական ուժերն ինչպե՞ս են վերաբերում ադրբեջանա–թուրքական այդ էքսպանսիային:
– Ընդհանրապես Վրաստանում իշխանությունների վարած քաղաքականությունն արտացոլվում է նաև հասարակության կարծիքի մեջ: Հիշենք Սահակաշվիլու տարիները՝ հակառուսական բավականին ակտիվ քաղաքականություն էր իրականացվում, և հասարակությունը նույն կերպ էր տրամադրված: Մեծ առումով նաև պրոթուրքական գործոնն էր ուժեղ: Բայց վերջին տարիներին այդ հասարակական կարծիքի մեջ հակառուսականությունը մի փոքր նահանջ է ապրել, նահանջ է ապրել նաև պրոթուրքական գործոնը: Եվ հասարակությունը շատ ավելի ադեկվատ է ամեն ինչ ընկալում, հասկանում: Արդեն բացեիբաց խոսվում է այդ կախվածության մասին: Այլ հարց է, թե դա ինչ արդյունքներ կունենա:
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում