«Միայն թե մի հարցրեք «մինչեւ ե՞րբ»։ Այդ հարցի պատասխանը հեշտությամբ կարելի է գտնել 300 դրամանոց չինական կալկուլյատորի օգնությամբ»․ «ՉԻ»

Հայաստանում հուլիսին արձանագրված 4,3 տոկոսանոց տնտեսական անկումը շատերին զարմացրեց։ Ու թեեւ ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալներին որեւէ մեկը լրջորեն չի հավատում, բայց ամեն դեպքում շատերն էին տարակուսած` մի՞թե ԱՎԾ-ն ալարել է թվեր նկարել, կամ գուցե Ստեփան Մնացականյա՞նն է ինչ-ինչ պատճառներով նեղացած եղել կառավարությունից ու որոշել է վատություն անել Հովիկ Աբրահամյանին։

Այսպես թե այնպես` հրապարակված թվերն էական չեն։ Ուրիշ մարդ չի, մեր ԱՎԾ ղեկավարն է, վաղը-մյուս օրը վրան մի քիչ կբարկանան կամ ինչ-որ ձեւով կսիրաշահեն` եկող ամսվա համար փայլուն ցուցանիշներ կնկարի։ Բայց քանի որ անկումն արդեն արձանագրվել է` մերձիշխանական շրջանակները սկսեցին բացատրություններ փնտրել։
Եվ իհարկե` գտան։ Տնտեսական աղետալի ցուցանիշների պատճառը, պարզվում է, ապրիլյան պատերազմն էր (որի հետեւանքով զբոսաշրջիկների հոսքը նվազեց) եւ ՊՊԾ գնդի գրավումը (որի պատճառով տնտեսական կյանքն իբր ժամանակավորապես կաթվածահար էր եղել)։
Մինչդեռ իրականությունը ճիշտ հակառակն է։ Ոչ թե տնտեսության անկումն է տեղի ունեցել ապրիլյան պատերազմի եւ հուլիսյան դեպքերի պատճառով, այլ այդ դեպքերն են տեղի ունեցել տնտեսության աղետալի վիճակի պատճառով։ Դատեցեք ինքներդ։ Եթե Հայաստանի տնտեսությունն այս վիճակում չլիներ, հայկական բանակը զինված կլիներ ժամանակակից սպառազինությամբ (եւ ոչ թե կմնար «80-ական թվականների զենքի» հույսին ու ապարդյուն 200 միլիոն դոլար կմուրար), շփման գծում ոչ մի բանի կարիք չէր զգացվի, ադրբեջանցիներն էլ չէին համարձակվի լայնամասշտաբ պատերազմ սկսել։ Եթե Հայաստանի բնակչության սոցիալական վիճակն այսքան աղետալի չլիներ` «Սասնա ծռեր» խմբավորման գործողություններն այսպիսի արձագանք չէին ունենա, եւ ընդհանրապես` որեւէ խմբավորում չէր գնա այդպիսի քայլի։ Մի խոսքով` ապրիլյան եւ հուլիսյան իրադարձությունները տնտեսական ծանր վիճակի ոչ թե պատճառն են, այլ հետեւանքը։ Պատճառն իշխանություններն են` իրենց բացառիկ ապաշնորհությամբ ու բացառապես սեփական գրպանի համար աշխատելու մոլուցքով։
Մի խոսքով` արատավոր շրջան է ստեղծվել։ Ինչքան սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը վատանա, այնքան նորանոր «ապրիլյան պատերազմներ» ու «Սասնա ծռեր» են լինելու, ինչքան այդպիսի բաներ լինեն` այնքան տնտեսության վիճակն ավելի է ծանրանալու, եւ այսպես շարունակ։ Միայն թե չհարցնեք` «մինչեւ ե՞րբ»։ Այդ հարցի պատասխանը հեշտությամբ կարելի է գտնել 300 դրամանոց չինական կալկուլյատորի օգնությամբ։ Պետք է ընդամենը Հայաստանի բնակչության թիվը բաժանել ամեն տարի երկրից արտագաղթողների թվի վրա, եւ վերջ։ Ու թվաբանական մանիպուլյացիաներն այս դեպքում չեն օգնի։ Սա էլ հո աղքատության ցուցանիշը չէ, որ պաշտոնապես արձանագրվի, թե բա գիտե՞ք, թեեւ Հայաստանում սպառողական զամբյուղի արժեքը մոտ 67 հազար դրամ է, բայց աղքատ են համարվում միայն 45 հազար դրամից պակաս եկամուտ ունեցողները։ Այսինքն` կիսասոված մարդն աղքատ չի համավում, միայն լրիվ սովածն է աղքատ համարվում։ Իսկ լրիվ սովածները բնակչության ընդամենը 30 տոկոսն են կազմում։ 
Մտածո՞ւմ են արդյոք Հայաստանի իշխանություններն այս իրավիճակը փոխելու մասին։ Ճիշտ հակառակը` նրանք մտածում են բացառապես այն մասին, թե ինչպես անեն, որ ոչինչ չփոխվի։ Նրանց բոլոր գործողություններն ուղղված են ստատուս-քվոյի պահպանմանը։ Ե՛վ Ղարաբաղի հարցում, ե՛ւ ներքաղաքական կյանքում («առնվազն տեսանելի ապագայում դեպի իշխանություն տանող ճանապարհն անցնելու է Մելիք-Ադամյանով»), ե՛ւ տնտեսական կյանքում («բա ուզում եք Հայաստանի նման փոքր երկրում տասը հոգի շաքարավազ ներկրի՞»)։ Դրա համար էլ որեւէ նշանակություն չունի, թե «տնտեսական ակտիվության» ինչ ցուցանիշներ կնկարի ԱՎԾ-ն, ում հրահանգով կամ ինչ «մելկի» նկատառումներով։ Ժողովուրդն իր «տնտեսական ակտիվությունն» արտահայտում է երկրից արտագաղթելով, ու քանի դեռ իշխանությունները կարողանում են բոլոր հարցերում պահպանել ստատուս-քվոն` դա շարունակվելու է։

«Չորրորդ իշխանություն»