«Գործ տալու» մասին

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Պարզվում է ազդարարությունը որևէ կապ չունի «գործ տալ» հասկացության հետ, բայց որոշները գիտակցաբար, թե դժբախտաբար 37 թվականի դեպքերը հիշեցնելով այն իջեցնում են գավառական մակարդակի:
«Թրանսփարենսի ինթերնեյշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի ղեկավար Վարուժան Հոկտանյանը «Փաստի» հետ զրույցում ասաց, որ Խորհրդային Միությունում նույնպես ազդարարը շատ հեշտությամբ վերածվում էր «գործ տվողի», որը բավականին լուրջ խնդիր է: Եվ այն մշակույթը, որը կար մեր երկրում դա նախկին խորհրդային տարիներին ձևավորված ոչ անկախ պետական մարմիններ ունենալու հետևանք էր:
«37 թվականին այս կամ այն անձին մեկուսացնելու համար ինչ–որ մեկին ասում էին, թե ում դեմ ինչ է պետք գրել: Այ դա էր «գործ տալը», իսկ ազդարարն այն մարդն է, ով տեսնելով տվյալ համակարգում առկա խայտառակ իրավիճակը, այդ մասին հայտնում է կամ իր ղեկավարներին, կամ ոստիկանությանը»,– ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Երբ երկրում գործում են կլանային համակարգեր, իսկ մտածողությունը՝ «կլանը սրբություն է» մակարդակի է, բավականին բարդանում է ազդարարություն անելը, համոզված է մասնագետը: Եվ այդ կարծրատիպերը կոտրելու համար կա՛մ պետք է ունենալ ժամանակակից հասարակություն, որտեղ հանրային ծառայողներն, իրավապահներն ու մնացած բոլոր պետական պաշտոնյաները ոչ թե պաշտպանում են էլիտայի կամ իշխող քաղաքական ուժի շահերը, այլ միայն օրենքով իրենց վերապահված գործառույթներն են իրականացնում:
«Եվրոպական շատ երկրներում կամ Սինգապուրում, որը Հայաստանի նման ավտորիտար պետություն է, հաջողվել է ազդարարությունը բարձրացնել առաջնային կարևորություն ունեցող հարցի մակարդակի: Քաղաքական ազդարարությունը պատժվում է Սիգապուրում, բայց սոցիալական ու տնտեսական հարցերին վերաբերող հարցերի դեպքում այն խրախուսվում է»,– ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Կոռուպցիայի համաշխարհային բարոմետրի 2016 թվականին հրապարակած տվյալների համաձայն 42 երկրների շարքում հայաստանյան բնակչության 77%–ի կարծիքով ազդարարությունը բացասական երևույթ է:
«Թրանսփարենսի ինթերնեյշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի ղեկավարի կարծիքով դա դժբախտաբար խոսում է այն մասին, որ ազդարարությունն այնքան պրովինցիալ մակարդակի վրա է, որ նույնիսկ «գործ տվողի» և ազդարարի տարբերությունը չգիտեն: Եվ այս պայմաններում դժվար է կանխատեսել, թե «Ազդարարման համակարգի» մասին օրենքի նախագիծը կյանքի կոչվելուց հետո որքանով կկիրառվի:
«Դա բավականին լուրջ մտահոգություն է, քանի որ եթե դիտարկենք նախկինում ընդունված այլ օրենքներ, ապա տպավորություն է ստեղծվում, որ օրենք ընդունելու ժամանակ քաղաքական կամք ունենք, բայց օրենքները կիրառելու կամ չկիրառելու դեպքում պատիժներ կիրառելու ժամանակ քաղաքական կամքը բացակայում է: Ինչ վերաբերում է օրենքը «գործ տվողի» մակարդակի իջեցնելուն, ապա հասարակության մի մասը միտումնավոր է դա անում, իսկ մի մասը անգիտակցաբար: Համակարգը, որը հիմա կա, նույն խորհրդային ժամանակների ավտորիտար համակարգն է, երբ հանրային ծառայողը ոչ թե օրենքներով էր առաջնորդվում, այլ ամեն ինչ պայմանավորվում էր վերադասի հանդեպ նվիրվածության աստիճանով: Այդ պարագայում ազդարարի ինստիտուտը կարող է դառնալ անկիրարկելի: Ներկա հակակոռուպցիոն ռազմավարության նպատակը պետք է բարեխիղճ հանրային ծառայողի դաս ձևավորելը լիներ, ով պետք է առաջնորդվի օրենքներով և ոչ թե իր վերադասի հանդեպ նվիրվածությամբ: Եվ եթե երկրում չկա այդպիսի դաս, ազդարարին մշտապես կասեն «գործ տվող» և կսկսեն հալածել»,– ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Բացի այդ, պայքարը պետք է համակարգված լինի և եթե միաժամանակ չեն վերացվում այն խնդիրները, որոնք հանրային ծառայողին խանգարում են դառնալ վեբերյան մոդելի դասական հանրային ծառայող, ապա այն կշարունակի մնալ այն, ինչ այսօր ունենք:
«Մենք հիմա ունենք սովետական տիպի հանրային ծառայողներ, որոնք առաջնորդվում են ոչ թե գործող օրենքներով ու կանոնակարգերով, այլև՝ միայն հավատարմության սինդրոմով: Այն տարիներին դա կուսակցությանը հավատարիմ լինելն էր: Հետո կամաց–կամաց կուսակցության գաղափարախոսության արժեզրկումը կուսակցական գաղափարախոսական հավատարմությունից հանգեցրեց անձնական հավատարմության: Եվ եթե հիմա մենք ունենք այդպիսի հանրային ծառայողներ, ապա հնարավոր չէ պատկերացնել, թե օրենքն ընդունվելուց հետո ինչպես կգործի»,– ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Նրա կարծիքով օրենքը «գործ տալու» հետ համեմատելով վարկաբեկվում է, բայց եթե ներկա հակակոռուպցիոն ռազմավարության գլխավոր նպատակը խթանվի և ձևավորվի օրինավոր հանրային ծառայողի դաս, ապա հնարավոր կլինի օրենքի կիրարկման հարցում դրական սպասումներ ունենալ:
Բերելով Վրաստանի օրինակը նա նշեց, որ այնտեղ էլ ժողովրդի մեջ կոռուպցիայի դեմ պայքարի հանդեպ հավատը սկզբում մեծ չի եղել և ժողովուրդը դրան նայել է ինչպես ժողովրդական հեքիաթներում՝ հրեշի դեմ միայնակ կռվող տղայի կամ Մսրա Մելիքի դեմ կռվող Սասունցի Դավթի նման: Բայց 2–3 տարի կողքից նայելուց հետո սկսեցին հավատալ, ազդարարել ու երկիրը դուրս բերեցին այդ կոռուպցիոն խավարի միջից:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում