Բրայզայի վտանգավոր ակնարկը

1in.am / «Հայաստանն օկուպացրել է ադրբեջանական հողերը։ Անհրաժեշտ է, որպեսզի նա դուրս բերի զորքերը, և կողմերը համաձայնության գան։ Շրջանակային համաձայնագիրը (Մադրիդյան սկզբունքները) գոյություն ունի արդեն 10 տարի։ Պետք է այդ գործընթացն ավարտին հասցնել։ Սակայն կարծում եմ, որ դա հնարավոր չի լինի, եթե ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի առաջնորդները ներդրում չանեն այդ գործընթացում»,- ադրբեջանցի լրագրողներին ասել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի նախկին համանախագահ Մեթյու Բրայզան։

«Նրանք (ԱՄՆ-ը և Ռուսաստանը) պետք է այդ հակամարտությունը դնեն ՌԴ-ԱՄՆ հարաբերությունների օրակարագում։ Սակայն հիմա հարաբերությունները պատշաճ մակարդակի վրա չեն։ Համանախագահները շարունակում են իրենց աշխատանքը, ընդհանուր լեզու փնտրում, սակայն առաջընթաց չի լինի, քանի դեռ այդ հարցին ուշադրություն չի դարձվի նախագահների մակարդակով»,- ասել է Բրայզան։

Հայտնի չէ, թե Բրայզայի խոսքերը որքանով են ճշգրիտ փոխանցում ադրբեջանական ԶԼՄ-ները, որոնք հաճախ են իրենց զրուցակիցների ասածը «խմբագրում» պաշտոնական Բաքվի «ճաշակով»: Մյուս կողմից`Բրայզան առաջին անգամ չէ, որ նման տեսակետներ է արտահայտում, և, ըստ էության, նրա խոսքը հատուկ «խմբագրման» կարիք չունի:

Ամբողջ խնդիրն այն է, որ Բրայզայի պատկերացումները խիստ սխեմատիկ են, մնացել են առնվազն այն ժամանակի մակարդակին, երբ նա ակտիվ դիվանագիտական գործունեության մեջ էր: Հիմա, ըստ էության, կարգավորման գործընթաց գոյություն չունի, և միջնորդների առաջնահերթությունը բնավ Մադրիդյան սկզբունքների ռեսթարթը չէ, այլ ջանքերն են` ուղղված նոր պատերազմի կանխմանը: Ռեալ պոլիտիկի հետ աղերս չունեն նախկին համանախագահի պատկերացումները նաև ԼՂ հարցում ռուսական և ամերիկյան ջանքերի մեկտեղման հեռանկարի մասին: ԼՂ միջնորդական առաքելությունը միակ միջազգային ձևաչափն է, որտեղ, համենայնդեպս, սուր հակադրություններ չկան Մոսկվայի և Վաշինգտոնի միջև: Այլ խնդիր է, որ Ղարաբաղի հարցը տարբեր առաջնահերթություն ունի Սպիտակ տան և Կրեմլի օրակարգերում: Միացյալ Նահանգների համար ԼՂ հարցը երբեք առաջնահերթություն չի եղել, և, առավել ևս, հիմա պետք չէ սպասել ամերիկյան ակտիվության, երբ Թրամփը վարում է ԱՄՆ-ի մեկուսացման քաղաքականություն, և միջազգային հարաբերություններում շեշտը դրել է հակաահաբեկչական կոալիցիաների ձևավորման վրա: Մոսկվան ևս ԼՂ խնդրի կարգավորումն առաջնահերթություն չի համարում, բայց հակամարտությունը ծավալվում է Ռուսաստանի «քթի» տակ, մի տարածաշրջանում, որը Կրեմլի կողմից հռչակված է իր կենսական շահերի տարածք: Բնականաբար, Ռուսաստանը մեր տարածաշրջանում չափազանց ակտիվ, բազմաշերտ ու բազմահարթակ քաղաքականություն է իրականացնում: Սա, իհարկե, չի նշանակում, որ Մոսկվան ուզում է կարգավորել հակամարտությունը. դա նույնիսկ չի բխում նրա շահերից: Եթե ուշադիր հետևենք ռուսական նախաձեռնություններին, այդ թվում` «Լավրովի պլանին», ապա կնկատենք, որ դրանք ուղղված են ոչ թե հակամարտության կարգավորմանը կամ կայուն խաղաղության հաստատման գործիքների ստեղծմանը, այլ ստատուս-քվոյի այնպիսի փոփոխությանը, որը կապահովի հակամարտության կառավարելությունը Մոսկվայի կողմից` Հայաստանն հւ Ադրբեջանը վերահսկելու ճանապարհով:

Պուտինն ու Թրամփը չեն կարող մեկտեղել իրենց ջանքերը ԼՂ խնդրի կարգավորման ուղղությամբ, ու այստեղ խնդիրը բացարձակապես ռուս-ամերիկյան գլոբալ հակասությունները չեն: Խոչընդոտ չէ նաև այն, որ ԱՄՆ-ը կամ Ռուսաստանն անհաղթահարելի հակասություններ ունեն կարգավորման տարբերակների հարցում: Պարզապես միանգամայն տարբեր է Ղարաբաղի խնդրի ու տարածաշրջանի նշանակությունը երկու երկրների օրակարգերում: Բրայզան այս մասին շատ լավ գիտի ու թերևս այլ բան է ակնարկում, խոսում է մի մոտեցման մասին, որը հատկապես Թրամփի ընտրվելուց հետո պոպուլյար է ամերիկյան որոշակի շրջանակներում: Խոսքը` Պուտին-Թրամփ հնարավոր առևտրի մասին է, ինչի հետևանքով Հարավային Կովկասը, նաև Ղարաբաղի հակամարտությունը կարող են «մենաշնորհվել» Կրեմլի կողմից: Բարեբախտաբար, հայկական կողմի համար վտանգավոր այս սցենարը նույնպես` իրականություն դառնալու շատ քիչ հնարավորություն ունի, որովհետև ԱՄՆ-ի ներկա ներքաղաքական կոնյուկտուրան գրեթե զրոյացնում է Պուտին-Թրամփ սկզբունքային պայմանավորվածությունների հավանականությունը: