Թվայնացում և «կանաչ» էներգետիկա. ԶՊՄԿ-ն տրանսֆորմացնում է Հայաստանի արդյունաբերությունը

Համաշխարհային տնտեսության արագընթաց թվայնացման պայմաններում ավանդական ոլորտները, ներառյալ լեռնահանքային արդյունաբերությունը, հետզհետե ավելի հաճախ են դիտարկվում որպես տեխնոլոգիական փոփոխությունների կարևոր դրայվերներ: Հայաստանի համար այս հարցը ձեռք է բերում առանձնահատուկ արդիականություն, քանի որ հենց հումքային հատվածն է մնում ազգային տնտեսության առանցքային հենասյուներից մեկը և բյուջետային զգալի մուտքերի աղբյուրը:

Ինչպե՞ս կարող է լեռնահանքային ոլորտը դառնալ ոչ միայն հումքի աղբյուր, այլև երկրի թվային տրանսֆորմացիայի ակտիվ մասնակից: Այս մասին NEWS.am Tech-ին տված հարցազրույցում պատմել է Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալ Վարդան Ջհանյանը:

Թվայնացումը՝ որպես արդյունավետության գործիք

«ԶՊՄԿ-ի մասշտաբն ինքնին թելադրում է ժամանակակից տեխնոլոգիական լուծումների ներդրման անհրաժեշտությունը»,- նշել է նա: Ջհանյանը պարզաբանել է, որ ԶՊՄԿ-ի պարագայում խոսքը ոչ թե պարզապես կետային փոփոխությունների, այլ ողջ արտադրական համակարգի խորքային տրանսֆորմացիայի մասին է: Կոմբինատն իրենից ներկայացնում է բարդ կառուցվածք, որն ընդգրկում է ամբողջական ցիկլը՝ հումքի արդյունահանումից մինչև դրա վերամշակումը, ինչպես նաև պոչամբարների կառավարումը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցումը: Հենց այս համալիր բնույթն է, ըստ նրա, թվայնացումը դարձնում ոչ թե պարզապես ցանկալի, այլ անհրաժեշտություն:

Նա նաև հավելել է, որ հաշվի առնելով արտադրության մասշտաբն ու առանձնահատկությունները՝ ձեռնարկությունում իրականացվող լուծումները կարող են դառնալ երկրի խոշորագույններից մեկը: «Եթե մենք ունենանք հաջողված ծրագրեր, ավելի փոքր ընկերությունները, բնականաբար, կընդօրինակեն դրանք և կհարմարեցնեն իրենց համար»,- ընդգծել է նա:

Առանձնակի ուշադրություն է դարձվում արհեստական բանականության տեխնոլոգիաների ներդրմանը: Թեև այս լուծումները դեռևս սկզբնական փուլում են, սակայն արդեն գործարկվել է ներքին հարթակ, որն օգնում է աշխատակիցներին կողմնորոշվել կանոնակարգերի և անվտանգության պահանջների բարդ համակարգում: Ինչպես պարզաբանել է Ջհանյանը, բարդ և պոտենցիալ վտանգավոր արտադրության պայմաններում աշխատակիցները չեն կարող հիշել հրահանգների բոլոր մանրամասները, ուստի ստեղծված ԱԲ-պորտալը թույլ է տալիս նրանց օպերատիվորեն ստանալ ներքին կանոններին և աշխատանքի անվտանգությանը վերաբերող ցանկացած հարցի պատասխան: Նրա խոսքով՝ սա միայն առաջին քայլն է, և հետագայում ձեռնարկությունում արհեստական բանականության կիրառումն ընդլայնվելու է:

«Կանաչ անցումը»՝ որպես տրանսֆորմացիայի հաջորդ փուլ

Շարունակելով տրանսֆորմացիայի թեման՝ Ջհանյանն անդրադարձել է էներգետիկ բաղադրիչին՝ որպես ձեռնարկության տեխնոլոգիական թարմացման անբաժանելի մաս: Նրա խոսքով՝ արտադրության արդյունավետությունն ու կայունությունն այսօր ուղղակիորեն կապված են «կանաչ» էներգետիկային անցնելու հետ:

Նա նշել է, որ կոմբինատի առանցքային նախագծերից մեկը 100 ՄՎտ հզորությամբ արևային էլեկտրակայանի կառուցումն է, որի իրականացումն արդեն մեկնարկել է: Առաջին փուլում նախատեսվում է ձեռնարկության մոտակայքում կառուցել 5 ՄՎտ հզորությամբ կայան, ընդ որում՝ արդեն համաձայնագրեր են կնքվել Հայաստանում արևային օբյեկտների շինարարությամբ զբաղվող երկու խոշոր ընկերությունների հետ: Ներկայումս նախագիծը գտնվում է տեղանքի ընտրության և նախագծային աշխատանքների փուլում, և ակնկալվում է, որ արդեն այս տարի կսկսվեն շինարարական գործընթացները:

«Մեզ համար սա առաջնահերթ նշանակություն ունի թե՛ ընդհանուր “կանաչ” օրակարգի համատեքստում, թե՛ ձեռնարկության էներգետիկ անկախության տեսանկյունից»,- ընդգծել է Ջհանյանը:

Միևնույն ժամանակ նա պարզաբանել է, որ նույնիսկ 100 ՄՎտ-անոց նախագծի իրականացումը չի կարող ամբողջությամբ ծածկել կոմբինատի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը. խոսքը ընդհանուր սպառման մոտ 10–20%-ի մասին է: Ավելին, խնդիրը ոչ միայն վերականգնվող էլեկտրաէներգիայի աղբյուրներին անցնելն է, այլև ձեռնարկության ողջ էներգետիկ մոդելի տրանսֆորմացիան, ներառյալ դիզելային վառելիքից, գազից և բենզինից հրաժարվելը:

Նրա խոսքով՝ այս գործընթացը լինելու է փուլային և տարիներ կտևի. սկզբում նախատեսվում է «կանաչ» հիմքի վրա դնել էլեկտրաէներգիան, իսկ այնուհետև՝ աստիճանաբար էլեկտրիֆիկացնել էներգասպառման մյուս տեսակները: «Սա երկար ճանապարհ է. պետք է ոչ միայն անցնել “կանաչ” էլեկտրաէներգիայի, այլև վառելիքի մյուս տեսակները՝ դիզելը, գազը, փոխարինել էլեկտրական լուծումներով»,- նշել է նա՝ հավելելով, որ շոշափելի արդյունքներ կարելի է ակնկալել մոտ տասը տարվա հորիզոնում:

Էներգետիկ անցման ռազմավարությունը

Նրա խոսքով՝ արդեն մշակվել է ձեռնարկության էներգետիկ անցման ռազմավարությունը, որը շուտով պետք է հաստատվի խորհրդի կողմից: Փաստաթուղթը նախատեսում է առանցքային ուղղությունների փուլային իրականացում, որոնց վերջնական նպատակը կոմբինատի ներքին կարիքների համար ամբողջական անցումն է «կանաչ» էներգետիկայի:

Ջհանյանը նաև բացահայտել է ռազմավարության առաջին փուլի որոշ մանրամասներ: Մասնավորապես, բացի արևային կայանի կառուցումից, նախատեսվում է հանքաքարի տեղափոխման համար ներդնել կոնվեյերային համակարգեր, ինչը թույլ կտա կրճատել դիզելային տեխնիկայի օգտագործումը և անցնել էլեկտրական էներգիայի: Զուգահեռաբար դիտարկվում է ավտոպարկի մի մասի աստիճանական անցումը էլեկտրական տրանսպորտային միջոցների:

Ընդ որում, նա ընդգծել է, որ այս նախագծերում ներդրումների ծավալը դեռևս վերջնականապես որոշված չէ, քանի որ այն կախված է տեխնոլոգիական լուծումների ընտրությունից: Սակայն խոսքը զգալի գումարների մասին է՝ մի շարք դեպքերում միլիոնավոր դոլարների: