«Ամեն գարուն թուրքերը գալիս ու վերցնում են ծնված բոլոր հայերի անունները»

Արևմտյան Հայաստան այցելելը հայերի երազանքն է: Տարիներ առաջ այն շատերի համար այդպես էլ անկատար է մնացել, իսկ այսօր գոնե մեր կորցրածը տեսնելու հնարավորություն ունենք: Վերադարձնելու մասին դեռ վաղ է խոսել, քանի դեռ արտագաղթը շարունակվում է, տնտեսապես էլ հզոր չենք: Քանի դեռ այնտեղ թուրքական կառավարությունը հաստ շերտով է ասֆալտապատում իրականացնում, այստեղ բարակ ու ամեն տարի…

Երբ ոտք ես դնում Կարս, Անի, Վան կամ Մուշ ամեն ինչ այնքան հարազատ է թվում՝ քարերը, լեռները...Օտար են միայն այն նոր շենքերը, որոնք օրեցօր բազմանում են ու մարդիկ, որոնք հաստատվել են այնտեղ՝ հիմնականում քրդեր, ադրբեջանցիներ: Կարսում, Անիում կամ Վանում դուք հայերի չեք հանդիպի, գուցեև կան, նրանց աչքերը հետևում են ձեզ, բայց մթության ու լռության միջից: Միայն Մուշում է, որ թաց աչքերը կժպտան ու կլսես «բարև, հա՞յ ես, ինչպե՞ս ես»-ը:

Սպասված բարևն ու հարցը հնչեցրեց նաև ինքնությունը պահած ու դրա համար կռիվ տվող, Մուշի հայ համայնքի ղեկավար Արմեն Գալստյանը: Եվ, քանի որ նաև հաճախ է այցելում Երևան ու տեղյակ է ամեն ինչից, հարցեր տալու իրավունքը մեխնիկորեն ինձ անցավ: Նրա հետ զրուցեցինք համայնքի խնդիրների, ինքնությանը վերադառնալու փորձեր կատարող ու չկատարող հայերի, թուրքերի կողմից հետապնդումների և այլ հարցերի շուրջ:

Պարո՛ն Գալստյան, շատ լավ եք հայերեն խոսում, հայկական դպրոց հաճախելու արդյո՞ւնքն է, թե՞ ինքնակրթության:

-Պապս է գաղտնի սովորեցրել հայերենը: Հիշում եմ՝ անընդհատ ասում էր՝ նայի՛ր, տես, մարդ չկա չէ՞: Գիտե՞ս, պապս 3 տեղից վիրավորվել է 1915 թվականին, բայց Մուշում է մնացել, հետո գնացել է Տիգրանակերտ, 8 տարի անց երբ վերադարձել է՝ ասել են, թե Աթաթուրքը որոշում է թողել այն մասին, որ 15 տարեկանից մեծ մարդկանց պետք է մորթեն: Փախչել է Սիրիա ու կրկին վերադարձել: Նա ամեն ինչ անում էր, որ տանը հայերեն խոսեինք, հիմա էլ ես եմ նույնը պահանջում որդիներիցս ու թոռներիցս: Ցավոք, այստեղ դպրոց չկա, միայն Ստամբուլում են հայկական դպրոցները, որոնք թվով 18-ն են: Իսկ այստեղ փորձում ենք մանկապարտեզ բացել, որ գոնե օրը 2 ժամ երեխաները հաճախեն այնտեղ, երեկոյան էլ մեծահասակները գան, տառերը սովորեն, պատմությունն իմանան, միմյանց ճանաչեն: Այստեղ խնդիրները շատ են, ես մենակ ի՞նչ կարող եմ անել: Այդտեղից գալիս են, ոչինչ չեն անում, բայց գովերգում են իրենց: Միայն Գևորգ Չաուշի գերեզմանոցի համար 20 անգամ Անկարա եմ գնացել:

շարունակությունը՝ կայքում