Կառավարությունը ծրագրում է իջեցնել դոլարի փոխարժեքը

Առաջին / Հայաստանի պետական պարտքը գնալով ավելանում է, իսկ դրա մասին քննարկումներն ու ահազանգերն՝ ավելի ու ավելի ահագնանում: Բանն այն է, որ մեր երկրի ՀՆԱ-ն այն տեմպերով չի աճում, ինչ տեմպերով աճում է պարտքը: Պարտքն աճում է ավելի արագ քայլերով: Մասնավորապես գործող իշխանությունների օրոք մեր պարտքը գրեթե կրկնապատկվել է, մինչդեռ ՀՆԱ-ան աճել է ընդամենը 20 տոկոսով: Այս դեպքում ընդունված է համեմատել 2009 և 2016 թվականները: Եթե 2009-ին ունեցել ենք մոտ 8,7 մլրդ դոլարի ՀՆԱ և 3,1 մլրդ դոլարի պարտք, ապա 2016-ին ՀՆԱ-ն դարձել է ընդամենը 10,3 մլրդ, իսկ պարտքը հասել է 5,9 մլրդ-ի: Տարին դեռ չի ավարտվել, բայց օգոստոս ամսվա տվյալներով՝ ՀՀ պարտքը կազմում էր մոտ 6,2 մլրդ դոլար: Եվ եկող տարվա սկզբին նոր հայտնի կդառնա, թե որքան են կազմել 2017թ. ՀՆԱ-ն ու պարտքը:

Բայց մինչ այդ էլ որոշ նախնական տվյալներից կարելի է պատկերացում կազմել, թե այդ ցուցանիշները որքան կլինեն: Նախ այն, որ 2017թ. բյուջեի նախագծով այս տարվա համար նախատեսված է պարտքը հասցնել 6,5 մլրդ դոլարի: Մինչդեռ մեր տեղեկություններով՝ կառավարությունը մտադիր է մինչև տարեվերջ այն 300 մլն դոլարով ավելացնել և հասցնել մինչև 6,8 մլրդ դոլարի: Բայց բյուջեով նախատեսված է ընդամենը 150 մլրդ դրամի կամ մոտ 300 մլն դոլարի դեֆիցիտ կամ պարտք, որը պետք է ձեռք բերվի արտաքին վարկերի ու ներքին՝ հավանաբար հիմնականում պետական պարտատոմսերի միջոցով: Իսկ եթե կառավարությունը մտադիր է պետական պարտքը հասցնել 6,8 մլրդ դոլարի, ուրեմն ևս 300 մլն դոլար պետք է պարտք անի ու դեֆիցիտի չափը կրկնակի ավելացնի:

Հիշեցնենք, որ ֆինանսների նախարար Վարդան Արամյանն անցած շաբաթ Ազգային ժողովում հանդիպել էր «Ծառուկյան դաշինք» խմբակցության հետ, և, մեր տեղեկությունների համաձայն, քննարկման հիմնական թեման եղել է այսուհետ պետական պարտքը ոչ թե ընթացիկ ծախսերի, այլ կապիտալ ներդրումների նպատակով օգտագործելը: Այսինքն՝ մինչև հիմա, առնվազն վերջին տարիներին մեր կառավարությունները պարտք են արել ու ընթացիկ ծախսերը հոգացել՝ աշխատավարձ ու թոշակ տվել: Եվ հատկապես այս տարի յուրաքանչյուր ամիս կառավարության հիմնականում միջին օղակներում ներքին մտահոգություն է շրջանառվում, որ այս ամիս աշխատավարձ ու թոշակ վճարելու խնդիր կա: Այդ խնդիրը չի բարձրաձայնվում, բայց անցած շաբաթ տնտեսագետ Վահագն Խաչատրյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ արդեն երկրորդ-երրորդ ամիսն է, ինչ այդ խնդիրը սրվել է:

Եվ եթե այդ խնդիրը ներքին եկամուտների հաշվին չի լուծվում, ապա այն պետք է իրականացվի պարտքի հաշվին, ինչն էլ հավանաբար պատրաստվում են անել նաև տարեվերջյան այս չորս ամիսներին: Այնպես, ինչպես դա տեղի ունեցավ անցած տարի՝ բյուջեով նախատեսված 190 մլրդ դրամը տարեվերջին հասավ 285 մլրդ դրամի: Եվ ինչպես ժողովրդական բանահյուսությունն է ասում, այս տարին էլ անցած տարվա եղբայրն է: Արդեն պարզ է, որ 2017թ. համար նախատեսված 150 մլրդ դրամ դեֆիցիտը կառավարության համար չափազանց քիչ է, և չի բացառվում, որ մինչև դեկտեմբեր այն մեծ թափով ավելանա:

Բայց դա էլ պարտքի զուտ մեխանիկական ավելացման հետ մեկտեղ, ավելացնում է նաև պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը, ինչից էլ այդքան սարսափած է մեր կառավարությունը: ՀՀ կառավարությունը սարսափած է նաև այս ցուցանիշից, քանի որ ՀՀ օրենսդրությամբ պարտքը պետք է լինի ՀՆԱ-ի 60 տոկոսի չափով: Տարեվերջին, նույն Վ. Արամյանի խոսքով, պարտքը ընդհուպ մոտենում է այդ ցուցանիշին՝ 58,8 տոկոսին: Սա դեռ պաշտոնական տվյալներով: Բայց այսօրվանից Վ. Արամյանը չի կարող ասել, թե երեք ամիս հետո որքան կկազմեն ՀՀ ՀՆԱ-ն և պարտքը: Վիճակագրական ծառայության տվյալների համաձայն՝ այս տարվա առաջին կիսամյակում ՀՆԱ-ն կազմել է ընդամենը 971 մլրդ դրամ, իսկ երկրորդ եռամսյակին՝ 1,2 տրլն դրամ: Մինչդեռ 2017թ. բյուջեով նախատեսված էր 5,4 տրլն դրամ, և այս տարվա առաջին կեսին հավաքվել է մոտ 2 տրլն դրամ կամ նախատեսվածի մոտ 30 տոկոսը: Արդյոք երկրորդ եռամսյակում մեր ՀՆԱ-ն այնքան կաճի՞, որ այդ ծանր՝ 70 տոկոս բեռը փակի: Դժվար է լինելու: Ընդամենը կարող ենք հիշեցնել, որ օգոստոս ամսին թե՛ տնտեսական ակտիվության, թե՛ եկամուտների հավաքագրման աճը դանդաղել է: Իսկ 2016թ. ՀՆԱ-ի ցուցանիշը նախատեսվածից պակաս էր եղել մոտ 15 մլրդ դրամով: Հիշեցնենք նաև, որ 2018թ. համար ՀՆԱ-ի ցուցանիշի նույնքան՝ մոտ 400 մլրդ դրամի ավելացում է նախատեսված, դրանից մի փոքր քիչ էլ նախատեսված էր նախորդ տարի:

Վ. Արամյանը նաև հայտարարել էր, որ մինչև հաջորդ տարեվերջ ՀՀ պարտքը կհատի արդեն 7 մլրդ դոլարը: Սա ահազանգ է, որ կառավարությունը ոչ թե վիճակագրական, այլ ՀՆԱ-ի իրական աճ ապահովի: Եվ ամեն գնով ապահովի նախատեսած 5,8 տրլն դրամ ՀՆԱ-ն, որը դոլարի առկա փոխարժեքով կազմում է մոտ 12 մլրդ դոլար: Այս ՀՆԱ-ն ապահովելու պարագայում, 7,2 մլրդ դոլարի պարտքը նորից ընդհուպ 60 տոկոսին կհասնի: Բայց եթե հանկարծ դոլարը 2015թ. նման որոշի կտրուկ թանկանալ, ապա այդ ցուցանիշը կխախտվի, և մեր պետական պարտքն անպայման կհատի 60 տոկոսը: Չէ՞ որ այն տարադրամով է տրվում: Այնպես որ, ՀՀ իշխանություններն ամեն ինչ պետք է անեն, որ թույլ չտան դոլարի թանկացում: Հակառակը՝ պետք է ամեն ինչ անեն, որ էժանանա, ինչն արդեն տեղի է ունեցել:

Եվս մեկ հանգամանք. 2018թ. խիստ ճակատագրական է որոշ պաշտոնյաների համար: Տարեսկզբին պարզ կդառնա, թե ով է լինելու խորհրդարանական կառավարման համակարգի վարչապետը: Եթե պարզվի, որ Կարեն Կարապետյանը շանսեր չունի, ապա նա կարող է աչքաթող անել տնտեսական բոլոր ցուցանիշները, այդ թվում և՝ ՀՆԱ-ի ու պարտքի աճը կամ հարաբերակցությունը, և թույլ տալ, որ այն խախտի օրենքով սահմանված չափը: Հակառակ պարագայում՝ որպես իր աշխատանքի ցուցանիշ պետք է ամեն ինչ անի, որ 60 տոկոսը մնա ընդհուպ հասանելի: