Ղարաբաղի մեծ կորուստը. ինչ է լինելու հետո

ԼՐԱԳԻՐ / Մոսկվայում մահացավ գործարար, բարերար Լեւոն Հայրապետյանը, որը դատապարտված էր ազատազրկման:
Հայրապետյանը Հայաստանի հանրությանը հայտնի էր Արցախում կատարած ներդրումներով, որոնց զգալի մասը պարզապես բարեգործական էին: Նրա ֆինանսական աջակցությամբ անցնող տարիների ընթացքում իրականացվել են տարբեր բնույթի նախագծեր, որոնք թե ենթակառուցվածքային, թե բարոյահոգեբանական օգնություն էին Արցախին, միջազգայնորեն չճանաչված հայկական այդ պետության կայացման գործին, ծնունդով որտեղից էր Հայրապետյանը:
Դրանով հանդերձ, Հայրապետյանն իհարկե հակասական կերպար էր, թե Ռուսաստանում իր տնտեսական գործունեության, թե նաեւ Արցախում իրականացրած որոշ նախագծերի այսպես ասած խորհրդանշականության մասով, երբ օրինակ դրանց թվում կարող էին լինել այնպիսիք, որոնք այսպես ասած համապատասխանում էին Պուտինին ուղղված Զորի Բալայանի հայտնի նամակի տառին ու ոգուն:
Միեւնույն ժամանակ, Հայրապետյանի հանդեպ իրավական հետապնդումը գործնականում նաեւ քաղաքական հետապնդում էր, հաշվի առնելով այն, որ ռուսական այսպես ասած դատաիրավական համակարգը աշխատում է ոչ թե արդարադատության սահմանադրական կանոններով, այլ այդ երկրի իշխող համակարգի կանոններով: Հայրապետյանը այն անձանցից մեկն էր, որ հետապնդվում էր Բաշնեֆտի գործով, իսկ այդ գործը անկասկած ռուսական իշխանական էլիտայի տարբեր խմբերի միջեւ կապիտալի ու իշխանության համար պայքարի գործ էր:
Հայրապետյանը չընդունեց իր մեղքը, բայց դատապարտվեց, որովհետեւ թերեւս ոչ այն կողմում էր, որտեղ այդ պահին իշխանության ուժն էր: Նա առանցքային ֆիգո՞ւր էր այդ ամենում, թե՞ պարզապես հայտնվեց այսպես ասած «քավության նոխազի» կամ «տաշեղի» դերում՝ ինչպես ռուսներն են ասում՝ «անտառ են հատում, թռչում են տաշեղները»: Հայրապետյանն անառողջ էր, հիվանդ, բայց բացառված չէ իհարկե, որ եթե չլիներ նրա հանդեպ հետապնդումը, նա կարող էր ապրել ավելի երկար:
Ի դեպ, հատկանշական է, որ Հայրապետյանի խնդրին գործնականում անհաղորդ մնացին թե Ռուսաստանի մյուս մեծահարուստ հայերը, թե նաեւ Հայաստանի իշխանությունը:
Այդուհանդերձ, մի բան թերեւս միարժեք է, որ ծնունդով արցախցի գործարարն անկեղծ մղումով եւ բարի կամքով մեծ աջակցություն է ցուցաբերել Արցախին, անկախ իր մոտեցումներից եւ պատկերացումներից, եւ նրա մահն անկասկած կորուստ է նաեւ Արցախի համար:
Այդ առումով, Հայրապետյանի մահից հետո իհարկե առկա է հարց, թե արդյոք նրա միջոցները կշարունակեն որոշակի մասով ծառայել Արցախին:
Ընդ որում, այստեղ առկա հարցը գործնականում վերաբերում է ոչ միայն Հայրապետյանի միջոցներին, այլ նաեւ ընդհանրապես ազգային բարերարների, որոնք մեծ աջակցություն են ցուցաբերում Արցախին ու Հայաստանին:
Ի՞նչ է լինում այդ ամենի հետ այն բանից հետո, երբ այդ մարդիկ այլեւս չկան:
Ամերիկահայ մեծահարուստ Քըրք Քըրքորյանը ահռելի օժանդակություն ցուցաբերեց Հայաստանին: Նրա մահից հետո առաջացավ կտակի խնդիր, եւ տեղեկություններ հրապարակվեցին, որ կտակված միջոցների մի մասին կարող է հավակնել Հայաստանը, եթե արդյունավետ աշխատի կտակը տնօրինելու իրավունք ունեցողների հետ:
Այդ հարցը բարձրացնում էր նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը:
Կա՞ Հայաստանից աշխատանք Քըրքորյանի կտակած փողի մասով, որպեսզի դրա մի մասը տրամադրվի Հայաստանին եւ ներդրվի զարգացման որեւէ կարեւոր ուղղության վրա:
Տա Աստված բոլորին երկար կյանք, բայց ոչ ոք անմահ չէ, առավել եւս, որ նրանց մեծ մասը բավական տարեց է, եւ առաջանում է այդ հարցը՝ ինչ է լինելու նրանց մահից հետո: Արդյոք ինստիտուցիոնալացված է այդ ամենը, շարունակելի լինելու համար, նաեւ այն իմաստով, որ վերահսկելի լինի նաեւ նրանց նախկինում արած ներդրումներով ձեւավորված արդյունքը:
Ինստիտուցիոնալացվածությունը թերեւս հայկական ոչ միայն պետականության ու քաղաքականության, հանրային կյանքի, այլ նաեւ բարերարության առանցքային խնդիրն է, համենայն դեպս զգալի մասով: Ընդ որում, այդ խնդիրը կարեւոր է ոչ միայն բարերարի մահից հետո իրավիճակի համար: Խոշոր հաշվով, բարեգործական նախաձեռնությունների ինստիտուցիոնալ բնույթը նվազագույնը կարեւոր է դրանց այսպես ասած մանիպուլյացիոն «ներուժը» նվազեցնելու համար, երբ նյութական եւ ֆինանսական բարեգործությունը կարող է իրականում վերածվել մշակութային-հոգեբանական դիվերսիայի: