«Պիղծ մտքի ու արարքի ընկալունակություն կա հասարակության մեջ»․ Վանո Սիրադեղյան

Պետք է, որ մարդկային հարաբերություններում, թե հայրենիքի ընկալման մեջ, գուցե հայ ընտանիքի ներսում ինչ֊որ բեկում մտնի, արժեքների այս համակարգին սթափության մի կայծակ զարկի, որից հետո ուշքի եկած մարդն այլևս անընդունակ կլինի բարբառելու, թե՝ հանուն հայրենիքի պատրաստ է ծառայել անգամ սատանային։ Կարեւորը այստեղ այն չէ, թե ով է սա ասում։ Մտքի ահավորությունը նրանում չէ անգամ, որ այդպես մտածում են։ Նույնիսկ էական էլ չէ՝ անգիտանում են միտումնավո՞ր, թե՞ իրոք չեն հասկանում, որ դժվարը մեկ անգամ սատանային ծառայելն է, դրանից հետո կծառայես ընդմիշտ ու նաեւ՝ հայրենիքի դեմ։

Ահավորը այն չէ, որ հայերը ընդունակ են այդպես մտածելու․ դա կարելի է բացատրել հազար մաղի հաց կերած գաղթական լինելու հանգամանքով։ Այլ այն, որ ապահովաբար համարձակվում են բարձրաձայն արտահայտվել, որովհետեւ պիղծ մտքի ու արարքի ընկալունակություն կա հասարակության մեջ։ Հասարակության մեջ ու ընտանիքում տաբու չկա Հայրենիք եւ Սատանա բառերը իրար կողք դնելու։ Քրիստոնեությունը առաջինը ընդունելով եւ շուտով զրկվելով պետականությունից, Աստվածաշունչը պիտի որ դառնար մեր անկառավարելի մնացած ժողովրդի Սահմանադրությունը։ Աստվածաշունչը, սակայն, այդ կիրառական գլխավոր նշանակությամբ փակ ու համր մնաց հայ ժողովրդի համար։ Մարդկության հազարամյակների կուտակած փորձը, խոսքն ու խրատը մեր կողքով անցան, եւ մեր ժողովրդի քիմքին առավ միայն իմաստուն գրքի դիցաբանական համը՝ մարդկության մանկության շրջանի բնազդային ընկալումներով։

Չիմացությունը մարդուն ժամանակից դուրս է դնում։ Դա էլ իր քաղցրությունն ունի, բայց դա տեսիլքների աշխարհն է․ օգտակար երեխաներին ու բանաստեղծներին, եւ հատուկ՝ սալդաֆոններին։ 

Վիճակի հեղինակը իր ժողովրդի զավակն է, եւ իր վայրիվերո երեւակայությունը համարժեք է այն անբանական համառությանը, որով չափահաս մարդկանց այս հանրույթը սերնդե֊սերունդ իր զավակներին ոչ թե դեպի կյանք է առաջնորդում, այլ քշում է դեպի ետ՝ մի տեղ, որտեղ ինքն էլ մի լուսավոր բան չի տեսել։ Եւ որպեսզի սերունդը ոչ մի հնարավորություն չունենա թպրտալու որևէ այլ բախտի համար, ձեռ ու ոտը կապում է Թուրքիայի հանդեպ պատճառաբանված ատելության եւ Ռուսաստանի հանդեպ նույնքան չպատճառաբանված սիրո քառատման դժոխային սարքին։

Անցյալը մոռանալն անհնար է, հետեւաբար, անցյալը չմոռանալու կոչն է շինծու։ Անցյալը ինքնին, ինքնապահպանման բնազդով, մոռացվում է այնքանով, որքանով խանգարում է ապագային։ Դրա համար էլ մեռնողին թաղում են։ Ճիշտ է, միլիոնից մի դեպքում կորցնում են հրաժեշտի բնազդը, բայց այդ դեպքում մարդուն հանձնում են հոգեբույժի խնամքին։ Պատմական անցյալին բնական եւ քրիստոնեաբար կլինի վերաբերվել այնպես, ինչպես մարդը վերաբերվում է գնացողի հիշատակի հետ, որի մեծարման աստվածահաճո ձեւը ծառայելն է նրա սերունդների բախտին։ Հիշողությունը նրա համար է, որ անցյալի աճյունը ամփոփվի այնտեղ, այլ ոչ թե կռապաշտորեն ներքաշվի մեր առօրյայի մեջ, ինչը ոչ միայն հակառակ է քրիստոնեության կարգին, այլեւ հակընդդեմ է ժամանակի ընթացքին։ Հիշողությունը այնքան ներանձնական բան է, որ չի կարող լինել հավաքական, առավել եւս՝ չի կարող լինել պատմական։ Պատմությունը լինում է պակաս կամ ավելի արյունահեղ, քիչ թե շատ լինում է հերոսական, պատմությունը կանխորոշում է յուրաքանչյուրի ճակատագիրը, բայց մարդկային հիշողությունը սահմանափակվում է իր սեփական կյանքի ժամանակի սահմաններում միայն, ինչը ոչ միայն պակաս սքանչելի չէ, այլեւ միակ հնարավորն է։

Մի´ դրեք ձեր նախնիների աճյունասափորը ձեր երեխաների հացի սեղանին, Աստծուց վախեցեք։