Զինծառայողների համար՝ 1000 դրամ․ հունվարի մեկից նոր տուրք է սահմանվելու

Lragir.am

Կառավարության նոյեմբերի 11-ի նիստում պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը ներկայացրել է այն օրինագիծը, որը օրեր առաջ քննարկել էր Սերժ Սարգսյանի հետ: Դրանով նախատեսվում է ստեղծել հիմնադրամ, որտեղ հավաքված փողը կհատկացվի պետության պաշտպանության համար զոհված կամ վիրավորված զինծառայողների ընտանիքներին, որպես ապահովագրավճար:
Նախատեսվում է կտրուկ բարձրացնել հատկացվող փողերը: Սերժ Սարգսյանն օրերս քննարկելով դա Վիգեն Սարգսյանի հետ, հայտարարել էր, թե մի ժամանակ է, երբ առկա է այդ իրավիճակը կտրուկ բարելավելու հնարավորություն:
Իշխանության այդ նախաձեռնությունը հույժ կարեւոր է, եւ խիստ ուշացած: Այն, որ դա ուշացած է, ընդ որում տարիներով, առավել քան ակնհայտ դարձավ ապրիլի պատերազմում, որի ընթացքում զոհված եւ վիրավորված զինծառայողների ընտանիքները, ինչպես պարզվեց, գտնվում էին բավական ծանր սոցիալական վիճակում:
Իշխանության ներկայիս նախաձեռնության առանցքային խնդիր սակայն դիտվում է այն, որ դրանով հանրության համար փաստացի սահմանվում է նոր տուրք, որը դժգոհություն է առաջացրել տարբեր շրջանակներում:
Իրավիճակն իսկապես բավական նուրբ է: Մի կողմից կա պատերազմող պետության զինծառայողի եւ նրա ընտանիքի փոխհատուցման խնդիրը` Աստված մի արասցէ մահվան կամ վիրավորման դեպքում: Մյուս կողմից, կա պետություն, որին քաղաքացիները` հասարակությունը վճարում են հարկեր, եւ պետությունը այդ հարկերից ստացված փողով է պարտավոր լուծել պետական բանակի զինծառայողներին առնչվող այդ խնդիրները:
Մինչդեռ, Հայաստանի իշխանությունը խիստ անարդյունավետ, մեղմ ասած կոռուպցիոն ռիսկերով է կառավարում այդ փողերը, կատարում շքեղությանն ուղղվող բազմաթիվ ծախսեր, այդ փողերը վերածում անձնական հարստություն դարձող «ատկատների», իսկ զինծառայողների ընտանիքների խնդիրը լուծելու համար հավելյալ մտնում քաղաքացիների գրպանը, սահմանելով յուրաքանչյուր աշխատող քաղաքացու համար 1000 դրամ վճար, միաժամանակ նաեւ 500 եւ 200 դրամներ պետական եւ ՏԻՄ կառույցների քաղաքացիներին մատուցած ծառայություններից:
Այդ փողը իհարկե չնչին է, սակայն երկրում առկա մեծ կոռուպցիայի եւ գանձագողության պայմաններում առանցքային դառնում է սկզբունքը, ոչ թե փողի չափը: Օրինակ, եթե հասարակությունը համոզված լիներ, որ իշխանությունը բարձր արդյունավետությամբ է տնօրինում պետական փողը, բայց այն քիչ է եւ կա հավելյալ վճարման կարիք` հանուն զինծառայողի, ապա դույզն իսկ կասկած լինել չի կարող, որ հանրությունը պատրաստ կլինի սիրահոժար վճարել ավելին, քան 1000 դրամը:
Հասարակությունն անկասկած այժմ էլ պատրաստ է դրան, քաջ գիտակցելով, որ զինվորը կյանքը վտանգում է Հայաստանի յուրքանչյուր քաղաքացու համար: Եվ այստեղ իհարկե չի կարող լինել դժգոհ քաղաքացիների հանդեպ բարոյախրատական ճառերի հիմք կամ տեղիք, քանի որ դժգոհությունը կապված է իշխանության գործողության սկզբունքի, տրամաբանության, ոչ թե բուն բովանդակության հետ:
Պարզապես, ստեղծված վիճակում ի հայտ է գալիս Հայաստանի իշխող համակարգի հակապետական բնույթի, կառավարման անարդյունավետության եւս մի հետեւանք, որն առաջացնում է իսկապես հակասական իրավիճակ, ի դեպ ինչպես ապրիլի պատերազմում:
Չէ՞ որ այդ քառօրյայից հետո էլ վիճակը հակասական էր: Մի կողմից ակնհայտ էր պաշտպանության եւ անվտանգության կազմակերպման անարդյունավետությունը` զոհերի եւ տարածքային կորուստների տեսքով, մյուս կողմից ակնհայտ էր զինվորների եւ սպաների սխրանքը, որոնք թույլ չտվեցին, որ կորուստները լինեն շատ ավելի մեծ եւ շատ ավելի ճակատագրական:
Ներկայում էլ, մի կողմից ակնհայտ է զինծառայողների համար տվյալ խնդրի լուծման կենսական անհրաժեշտությունը, մյուս կողմից հանրային լեգիտիմությունից զուրկ կոռումպացված իշխող համակարգը դա անում է առավելապես հասարակության հաշվին, այն դեպքում, երբ նույն այդ հասարակության հաշվին 25 տարի շարունակ կուտակել է անձնական ահռելի կարողություններ:
Ինչ խոսք, ինչպես ցանկացած դեպքում, տվյալ պարագայում էլ ամենաառանցքային հարցը առաջնահերթությունների մասով ճիշտ եւ օպտիմալ կողմնորոշումն է, եւ թերեւս դժվար է վիճել, որ առաջնահերթությունը զինծառայողների եւ նրանց ընտանիքների համար խնդրի հրատապ լուծումն է:
Դրան զուգահեռ, զուտ ձեւի առումով ինքնին միարժեք չէ, թե արդյոք չպետք է դիմել հենց հանրային առանձին վճարի սկզբունքին, չթողնելով այն ընդհանուր բյուջետային լուծումների շրջանակում: Սա ի վերջո պարունակում է թե ֆինանսական, թե բարոյահոգեբանական մի շարք ասպեկտներ, որոնք առնվազն քննարկելի են:
Բայց, ամեն ինչ կրկին բախվում է իշխանության անվստահելիությանը եւ վստահության վերականգնման ուղղությամբ քայլերի անբավարարությանը: Այդ ամենից հանրության մոտ առաջանում է կասկած, մտավախություն, որ խնդիրը կարող է լինել ընդամենը փողի հավաքման հավելյալ աղբյուրի ձեւավորումը` այս անգամ զինծառայողների ընտանիքների խնդիրների անվան տակ: Եվ այդ մտավախությունը խորացնում է այն, որ իշխանությունը նախատեսում է այդ քայլին գնալ հունվարից, ոչ թե նախաձեռնեց այդ քայլը ապրիլի պատերազմից հետո անհապաղ եւ արագ, կամ չդիմեց այդ խնդրով հասարակությանը, կոչ անելով մտածել տարբերակների ուղղությամբ:
Այդ մտավախությունը խորացնում է նաեւ այն տողը, որ առկա է իշխանության ներկայացնելիք նախագծում եւ որը հիմնադրամում հավաքված փողի «ներդրումներ» է նախատեսում եւ շահույթ:
Մի կողմից դա լիովին տրամաբանական է, որ հավաքված փողը, եթե չի ծախսվելու անմիջապես, ներդրվի եւ կառավարվի ավելացնելու տրամաբանությամբ:
Մյուս կողմից, տպավորություն է, որ իշխանությունն այդ գաղափարին է դիմում, որովհետեւ ունի փողի կարիք եւ այդ պատճառով որոշել է հավաքագրել հավելյալ փող եւ այն ծառայեցնել իր կարիքներին, քանի որ այս դեպքում, բարեբախտաբար, զոհված կամ վիրավոր զինծառայողների ընտանիքների թվաքանակն այնքան չէ, որքան կարող է հավաքվել փող հիմնադրամում եւ բաժանվել: Բարեբախտաբար այդքան չէ, բայց տվյալ պարագայում խնդիրն իհարկե դա էլ չէ:
Բայց, իշխանությունը, իշխող «էլիտան» իր նոր նախաձեռնության հարցում ունի հասարակությանը համոզիչ լինելուն ուղղված էական քայլերի անհրաժեշտություն, եւ մեղմ ասած անբարո կլինի, եթե հանկարծ որոշվի այդ քայլերի բացակայությունը ծածկել բարոյախրատական տեղեկատվական գրոհով: Հայաստանի իշխանությունը չունի նույնիսկ դրա բարոյա-քաղաքական իրավունքը, առավել եւս ապրիլի պատերազմից հետո, որը կանգնեցրել եւ հակառակորդին հետ է մղել զինվորի ու հասարակության դաշինքը ի հեճուկս իշխանության եւ կոռուպցիայի դաշնակցության:

Հակոբ Բադալյան