«Վատ» տղաներին «լավ» տղաներով փոխելով մենք իրական փոփոխություններ չենք ունենալու

«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է քաղաքական մեկնաբան Լևոն Մարգարյանը:

– Վարչապետի պաշտոնավարման 100 օրից կեսն անցել է: Ի՞նչ փոխվեց Կարեն Կարապետյանին վարչապետ նշանակելով, բացի այն, որ նոր նշանակումներ եղան նախագահականում, Հովիկ Աբրահամյանը մեկուսացվեց, Կարեն Կարապետյանն էլ նոր մարդկանց բերեց:

– Բարձրացվեց հասարակության ակնկալիքների շեմը: Խոստումներ եղան, նկատողություններ, դրանք լուսաբանվեցին, բերվեցին նոր կադրեր, որոնք նախորդների համեմատ բավական լավ վարկանիշ ունեն: Ստեղծվեց ֆոն, որ Հայաստանին սպասվում են բեկումնային փոփոխություններ: Հետո արդեն ներածական մասն ավարտվեց և սկսվեցին բուն աշխատանքն ու դժվարությունները: Կարեն Կարապետյանը տարիներ շարունակ աշխատել է մի հիմնարկությունում, որը չնայած եղել է մասնավոր դե յուրե, բայց դե ֆակտո նստած է եղել պետական լծակի վրա, երբեք չի ունեցել ֆինանսավորման խնդիր: Այդ հիմնարկությունում հիմնական խնդիրը եղել է գործընթացներին հետևելը, յուրացումները կանխելը, սպառման ծավալները կարգավորելը: Այսինքն՝ բարեխիղճ մենեջեր լինելը բավարար է եղել այդ կառույցում բարձր պաշտոն ունենալու համար: Հայաստանի պարագան այլ է: Փոքր, բազմաթիվ սոցիալական և քաղաքական խնդիրներով հագեցած պետություն, որտեղ միայն բարի համբավն ու ռեյտինգը քիչ են հարցեր լուծելու համար: Այս իմաստով, կարծում եմ, արդեն մեր համար բաց աղբյուրների վերլուծությամբ կարող ենք ֆիքսել, որ վարչապետին և իր թիմին ապատիայի ալիք է մոտենում: Ամեն դեպքում մի շատ կարևոր արդյունք Կարապետյանի կառավարությունը տվել է և առաջիկայում այդ արդյունքն ավելի կամրագրվի, եթե իհարկե հասարակության շրջանում կարծիք ձևավորելու ռեսուրս ունեցող սուբյեկտները ֆիքսեն դա: Հասարակությունը, կամ դրա առավել ադեկվատ հատվածը պետք է վերջնականապես ֆիքսի, որ ոչ այսպես կոչված «թալանը», ոչ օդիոզ պաշտոնյաները Հայաստանի զարգացման հիմնական խոչընդոտները չեն: Հայաստանի զարգացման ուղիները գտնվում են ավելի գլոբալ ՝ ներքին սոցիալական-մշակութային շերտերում և առավելապես աշխարհաքաղաքական խնդիրների ոլորտում: Կարապետյանն, օրինակ, եթե կաշկանդված չլիներ ռուսական շրջանակների հետ կապերով, կկարողանար Իրանի հետ նոր հնարավորությունները առավել մեծ ծավալով իրացնել: Նախորդ վարչապետ Աբրահամյանը, որը չնայած Կարապետյանի նման պրոֆեսիոնալ մենեջեր չէր, այդպիսի շրջանակներից չէր կաշկանդվում և մենք տեսանք, որ կարողացավ երկու իրար հետ կապված կարևոր հարց լուծել՝ Իրանից ապահովել գազի վաճառք Վրաստան, նաև Վրաստանի իշխանությունների և վարչապետի հետ հարաբերությունների բարելավման շնորհիվ: Այնպես, որ հիմնական արդյունքը, ակնկալիքների հերթական ճգնաժամից հետո, պիտի լինի սա՝ քաղաքական դիսկուրսում փոփոխել Հայաստանի զարգացման ուղիների և դրանց խոչընդոտների ցուցակը և հասկանալ, որ «վատ» տղաներին «լավ» տղաներով փոխելով մենք իրական փոփոխություններ չենք ունենալու:

– Պաշտպանության նախարարը հայտարարեց, որ կանդամագրվի ՀՀԿ–ին, նախարարները և Կարեն Կարապետյանը այս մասով դեռ որոշում չունեն: Ինչո՞ւ է պետք իշխանությանը նրանց կուսակցականացումը, արդյոք ՀՀԿ–ն դրանով իմիջափոխ կլինի՞:

– Պառլամենտական նոր համակարգն այլ ելք չի թողնում: Սրանք նոր խաղի կանոններն են, որոնց հետ պետք է համակերպվեն բոլոր քաղաքական սուբյեկտները, մանավանդ նրանք, ովքեր ցանկանում են մնալ առաջնային տեղերում: Այս իմաստով, կանխատեսելի է, որ իշխանության մեջ հանրապետականացման գործընթացը կշարունակվի: Հիմա, երբ ՀՀԿ-ն քաղաքական հենարանից վեր է ածվելու քաղաքական սուբյեկտի, իշխանության շարքերում գտնվող անկուսակցականները իրենց դիրքերն ուժեղացնելու համար պետք է մտնեն այդ կուսակցություն: Բացի այդ, մենք տեսնում ենք, որ դաշտում հայտնվում են բազմաթիվ այլ կուսակցություններ, և այս իմաստով հանրապետականը պետք է հնարավորինս բարձր արդյունքներ ապահովելու համար մոբիլիզացնի իր ուժերը, ներառի իշխանության տարբեր թևերի ներկայացուցիչներին և համախմբված գնա դեպի պառլամենտական ընտրություններ:

– Ի՞նչ կլինի հետո: Արտաքին քաղաքական շերտերը՝ առայժմ ամենաառարկայական կապը Ռուսաստանի հետ Միլլերի այցի տեսքով է եղել։ Թե ի՞նչ մոդելի երկիր է ուզում տեսնել Կարեն Կարապետյանը Հայաստանը 20 տարի հետո, կոնկրետ չի ասում: Ինչո՞ւ:

– Ռուսաստանում հետաքրքիր վերադասավորումներ են: Մեդվեդևյան թիմը, որի անդամ է նաև Միլլերն ու ըստ էության նաև «Գազպրոմ»‑ը գտնվում է ներռուսական էլիտայի մեկ այլ խմբավորման ՝ Սեչինի և «Ռոսնեֆտ»‑ի ուժեղ ճնշման տակ: Այս իմաստով, հայաստանյան իշխանության այն հատվածը, որը ռուսական իր հիմնական հարաբերությունները կառուցել է այս շրջանակների հետ, ունենալու է խնդիրներ: Այդ թվում և Սամվել Կարապետյանը, որն ավելի շատ հենց մեդվեդևյան և միլլերյան շրջանակներին էր հարում: Սա նշում եմ, որովհետ ակտիվորեն խոսվում էր, որ Կարապետյանը պատրաստվում է մեծ ներդրումներ անել Հայաստանում: Տեխնոկրատների այս շրջանակը ուժեղ ճնշման տակ է ուժային կառույցների և նրանց հովանավորող բիզնես շրջանակների կողմից: Ռոսական ուժային շրջանակներում ևս մենք ունենք հայաստանի քաղաքացիներ և ազգությամբ հայեր, որոնք էլ իրենց լծակներն ունեն Հայաստանում: Այս իմաստով, այնտեղ տեղի ունեցող փոփոխությունները ինչ որ մի պահից իրենց ազդեցությունը կունենան նաև մեր վրա: Բայց կողմերից մեկի գերակա առավելությունը մեզ կզրկի մանևրելու հնարավորությունից: Միաժամանակ, երբ մեդվեդևյան թևը հայտնվի պարտվողի դերում, և ըստ էության Հայաստանում ռուսական կապիտալով փոփոխություններ անելու հեռանկարը սպառվի, Սերժ Սարգսյանի ձեռքերը կբացվեն ներկայացնել իր այլընտրանքային լուծումները: Խոսքը գնում է Իրանի հետ հարաբերությունների նոր ծավալի, ինչպես նաև ԵՄ հետ շրջանակային համաձայնագրի ստորագրման մասին: Լեհաստանի դեսպան Եժի Մարեկ Նովակովսկին վերջերս հայտարարել էր, որ մեծ հույս ունի, որ մոտ ապագայում այդ համաձայնագիրը կստորագրվի: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի 20 տարվա մոդելին: Արդեն նշեցի, որ նկատելի է զգալի ապատիա, կան որոշ կաշկանդող հանգամանքներ, միաժամանակ այդ կաշկանդող կապերը ունեն խնդիրներ և այս իրավիճակում խոսել Հայաստանի հեռանկարային զարգացման պլաններից անպատասխանատու կլիներ:

– Արդյոք այս կառավարությունը 1000 դրամների նախագծով, ինչպես նաև արագաչափերի, կարմիր գծերի հետ կապված հարցեր լուծելով կարո՞ղ է հանրության մոտ վստահություն ներշնչել: Ի՞նչ կփոխի այն:

– 1000 դրամի նախագիծն ու կարմիր գծերի, արագաչափերի նախաձեռնությունը տարբեր բաներ են: Առաջինը արված չէր վստահություն ներշնչելու համար: Դրված էր կոնկրետ խնդիր, որը պետք էր լուծել, որը հասարակության կողմից այդքան էլ գրկաբաց չընդունվեց: Երկրորդ խնդիրը մի քանի շերտեր ունի: Ներիշխանական շրջանակներում ռևերանսներ են արվում միմյանց: Միաժամանակ, փորձ է արվում հանրության կողմից ամենապոպուլյար մակարդակում քննադատելի խնդիրներից մեկը դնելով պետական հոգացության տակ, ստանալ արդարության վերականգնման էֆեկտ: Տնտեսական առումով այն զգալի փոփոխություններ չի տա: Իսկ հասարակության վստահության իմաստով, ամեն ինչ կախված կլինի ծառայությունների որակի փոփոխությունից, որը մասնավորի կողմից իրականացվում էր բավական փնթի, և ըստ էության դարձել էր հանրութան լայն շերտերի կողմից առօրեական ռեժիմով մատնանշվող գլխացավանքներից մեկը: