Հայաստանում 2000–ից ավելի էլեկտրամոբիլ կա. ի՞նչ արտոնություն ունեն դրանք

Վերջին տարիներին Հայաստանում աճել է  էլեկտրական շարժիչով աշխատող մեքենաների՝ էլեկտրամոբիլների, նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Միայն վերջին երկու տարում Հայաստան է ներմուծվել շուրջ 2000 էլեկտրամոբիլ, ինչը հիմնականում պայմանավորված է 2019թ. հուլիսին ուժի մեջ մտած ավելացված արժեքի հարկից ազատող արտոնությունով։

Ի՞նչ առավելություն ունեն էլեկտրամոբիլները

Աշխարհի բազմաթիվ երկրներ,  բախվելով օդի աղտոտվածության ավելացման և գլոբալ տաքացման հիմնախնդրին,  որպես իրավիճակի բարելավման ուղղություն՝ դիտարկում են էլեկտրամոբիլների գործածության լայնամասշտաբ ավելացումը։ Էլեկտրամոբիլների նկատմամբ հետաքրքրությունը բարձրացավ 2011 թվականից, երբ շուկա մուտք գործեցին մի շարք ավտոարտադրողներ՝ ապահովելով էլեկտրամոբիլների զանգվածային թողարկում։ Աշխարհի մի շարք կառավարություններ անմասն չմնացին էլեկտրամոբիլների վաճառքի խթանման մրցավազքից՝ կիրառելով հարկաբյուջետային խթաններ։ Նման արտոնությունների տրամադրումը պայմանավորված է մի շարք առավելություններով, որն ունեն էլեկտրամոբիլները ավանդական (ներքին այրման կամ դիզելային շարժիչով աշխատող) ավտոմեքենաների նկատմամբ։

Մասնավորապես, էլեկտրամոբիլներն ունեն ածխաթթու գազի զրոյական արտանետում, անձայն են, էականորեն նվազեցնում են շարժիչային յուղերի օգտագործումը, դետալների քանակը հարյուրապատիկ քիչ է սովորական ավտոմեքենաների համեմատ։ Բացի այդ, դրանք նվազեցնում  են  նավթով և գազով աղքատ երկրների էներգետիկ կախվածությունը, ինչն ատոմակայան ունեցող երկրի համար լրացուցիչ խթան կարող է հանդիսանալ։

Չինաստանը՝ էլեկտրոմոբիլային մրցավազքի առաջատար

Աշխարհում էլեկտրամոբիլների քանակն այս պահին հասել է 2 միլիոնի, որի 38 տոկոսը վաճառվել է 2016 թվականին։ Ընդ որում՝ Չինաստանին բաժին է ընկնում թեթև մարդատար էլեկտրամոբիլների համաշխարհային քանակի 43 տոկոսը, կամ ավելի քան 645.000 մեքենա, իսկ էլեկտրական ավտոբուսների քանակը Չինաստանում անցել է 180.000-ը։ Եվրամիության երկրներին բաժին ընկնող էլեկտրամոբիլների տեսակարար կշիռն անցել է 31.4 տոկոսից (637.000 մեքենա)։ Էլեկտրամոբիլներից օգտվող երկրների շարքում առաջատար դիրքերում են Նորվեգիան (135.000), Նիդերլանդները  (113.000) և Ֆրանսիան (108.000)։ Միացյալ նահանգներում վաճառվել է ավելի քան 570.000 էլեկտրամոբիլ, իսկ Ճապոնիայում՝ 147.000։

Աշխարհի բազմաթիվ երկրներում  էլեկտրամոբիլների սպառողների համար գործում են ֆինանսական խթաններ։ Դրանք հիմնականում հարկային արտոնություններ են, ինչպես նաև ճանապարհների՝ միայն ավտոբուսների համար նախատեսված գծերով երթևեկելու թույլտվությունը, ավտոկայանատեղերի, հատուկ ճանապարհներով երթևեկելու համար նախատեսված վճարներից ազատումը և այլն։

Հայաստանում ի՞նչ արտոնություններ ունեն էլեկտրամոբիլ ձեռքբերողները

Հայաստանում հիբրիդային և էլեկտրականությամբ սնուցվող շարժիչներով աշխատող ավտոտրանսպորտային միջոցների համար բնապահպանական հարկի գծով սահմանված է արտոնություն, մասնավորապես՝ ազատվում են մթնոլորտային օդ վնասակարն նյութեր արտանետելու համար բնապահպանական հարկից: Իսկ Երևանի ավագանու որոշմամբ 2017 թվականից բացառապես էլեկտրական շարժիչով աշխատող ավտոտրանսպորտային միջոցի սեփականատերերին տրամադրվել է արտոնություն՝ ազատելով ավտոկայանատեղի  («կարմիր գծերի») համար սահմանված տեղական վճարից: Բացի այդ, 2019-ի հուլիսի 1-ից ուժի մեջ մտավ էլեկտրամոբիլների ներմուծումը և (կամ) օտարումը ավելացված հարկից ազատող արտոնությունը։ ԱԱՀ-ի գծով արտոնությունները կիրառվում են մի շարք եվրոպական երկրներում: Մի քանի երկրում դա խթանման միակ մեթոդն է կամ կիրառվում է ձեռքբերման սուբսիդավորման հետ զուգահեռ: Էլեկտրական շարժիչով մոտոցիկլետների (ներառյալ մոպեդների) կիրառման ավելացումը, բացի վերը նշված դրական ազդեցություններից,  կնպաստի նաև խցանումների նվազմանն ու երթևեկության անվտանգության մեծացմանը:

2020–ի 1-ին կիսամյակում Հայաստան է ներմուծվել 1892 էլեկտրամոբիլ

Հայաստանում ավելացված արժեքի հարկի արտոնության արդյունքում Հայաստան ներմուծված բացառապես էլեկտրական շարժիչով տրանսպորտային միջոցների ծավալը առաջին վեց ամսում աճեց 15.8 անգամ, իսկ առաջին մեկ տարում՝ շուրջ 45 անգամ (տվյալները՝ աղյուսակում).

Թեև Հայաստանում տարեցարի աճում է էլեկտրոմոբիլների  թիվը, սակայն առկա ցուցանիշը դեռևս բավարար չէ օդի աղտոտման ու էներգետիկ կախվածության նվազեցմանն ուղղված նպատակների լիարժեք իրականացման համար։ Դրանք անհրաժեշտ է զուգակցել այլ մեխանիզմների և գործիքների հետ։ Մասնավորապես՝ կարևոր են էլեկտրամոբիլի ձեռքբերման համար ապառիկի նպաստավոր պայմանների, լիցքավորման զարգացած ցանցի, սպասարկման կենտրոնների առկայությունը, «կանաչ» տեխնիկայից և տեխնոլոգիաներից օգտվելու մշակույթը և այլն։

Հեղինակ՝ Արամ Աճեմյան