Այս խառնաշփոթում ամեն տիպի թափթփուկ իրեն զգում է իր անբարոյական մոր փորում:

Զավթելու եւ մնալու համար սոցիալական այն աստիճանին, որն իրենը չէ, ստահակը, ի թիվս այլ միջոցների, զինվում եւ զրահավորվում է հայրենասիրությամբ: Եւ հա՛տկապես հայրենասիրությամբ: Այդ կերպ նա դառնում է անխոցելի, որովհետեւ գնալով ստահակի դեմ՝ ողջամտությունը գնում է, կարծես, հայրենիքի դեմ:
Պահի անհուսությունը մեր պարագայում այն է, որ եթե ընդհանրապես ստահակի դիրքը շահեկան է լինում, ապա հայի տականքը անվերապահ շահած է, եւ ողջամտությունը վստահաբար պարտված, որովհետեւ հայի հայրենիքի ընկալումը հատվածական է ու խրթին, եւ, ուրեմն, սերն առ հայրենիք բազմադեմ է, հեղհեղուկ, սրանով իսկ՝ մեկնաբանության կարոտ ու շահարկման ենթակա:
Խնդիրը փիլիսոփայական չէ, որի պարագայում միջին վիճակագրական ստահակը հայրենասիրության անվան տակ ի վիճակի է սաղացնել-արդարացնել ուզածդ արարք: Մեր դեպքը անհամեմատ բարդ է, եւ խոսքը տառացիորեն այն մասին է, թե աշխարհագրական ինչ տարածք նկատի ունենք, երբ ասում ենք Հայաստան կամ հայրենիք: Մեկի համար առանց Ղարաբաղի է հայրենիքը թերի, մյուսի համար՝ առանց Երզնկայի, երրորդի համար՝ առանց Թիֆլիսի... Եւ սրտաշարժ զառամախտի բերած մանկական տեսիլքների ու միզկապության այս խառնաշփոթում ամեն տիպի թափթփուկ իրեն զգում է իր անբարոյական մոր փորում:
Անբարոյական ու մայր բառերը իրար կողք չեն դնում, բայց այս օրերին այնպես ողբերգականորեն ցայտուն է երեւում, թե ումից ինչ կարող է ծնվել, եւ ինչպիսին կարող է լինել սրանց պատկերացումը հայրենիքի եւ հայրենիքը «փրկելու» մասին: Մնում է տեղը բերել սրանց հայրենիքը:
Բացառվում է, որ սրանց շրջապատին, սրանց պաշտպանողներին ու հովանավորներին նմանատիպ մայր ծնած չլինի: Որովհետեւ այդքան իրար հասկանալ, այդպես իրար պաշտպանել կարող են միմիայն նույն վարքի տեր կանանցից ծնված տղերքը: 
Ամեն կին ինքն է որոշում իր հաց աշխատելու ձեւը, բայց այդ տեսակից ծնված տղերքին չպիտի թույլ տալ խոսել սուրբ բաներից։ Գոնե՝ չկանգնել մոտերքը, երբ խոսում են։ Որովհետեվ նրանք, իրենց մոր նման, ընդունակ չեն կանգ առնել մեկ բանի վրա․․․
Չնայած սոցիալական իր ահռելի լիցքին, Ղարաբաղյան շարժումը, ըստ էության, պահանջատիրական էր, և որպես այդպիսին, հերթական անգամ պարտվեց: Բայց մեր զոհողությունը այս անգամ հատուցվեց: Հատուցվեց եթե ոչ հակառակ մեր կամքի, գոնե՝ մեզնից անկախ պատճառներով: Այնքան մեզնից անկախ, որ մինչև հիմա չենք գիտակցել, որ մենք հողային խնդիր ունեինք լուծելու Հայաստանի ներսում, և այդ խնդիրը լուծել ենք
մեկընդմիշտ՝ թուրքերի արտագաղթով: Եւ որ պահանջատիրության հարցը առավելագույնս այդպես կարող է լուծվել՝ Հայրենիք պահելով սերունդների համար:

Վանո ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ