Բեկումնային որոշում Հայաստանի վերաբերյալ

ՀԱԿՈԲ ԲԱԴԱԼՅԱՆ, Lragir.am

Հայաստանում ԵՄ պատվիրակությունը եւ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ) ստորագրել են 2 մլն եվրո դրամաշնորհի տրամադրման պայմանագիր, որով կպայմանավորի Հայաստանում քաղաքացիական հասարակության ձեւավորմանն աջակցող եռամյա ծրագրի մեկնարկը։ Այդ մասին հայտնի է դարձել դեկտեմբերի 5-ին:
Տեղի ունեցածը գործնականում աննախադեպ է Հայաստան-Սփյուռք հարաբերության գործընթացի տեսանկյունից, քանի որ հանդիսանալու է Հայաստանի քաղաքացիական հանրությանը սփյուռքի լայն օժանդակության մեկնարկ:
Հայ բարեգործական ընդհանուր միությունը հայկական կարեւորագույն կազմակերպություններից մեկն է, որը Հայաստանի հանդեպ իր գործունեությամբ հանդիսացել է Սփյուռքի բարեգործական կարեւոր խողովակ: Եվրամիության հետ համաձայնությունը կազմակերպությանը, այդ միջոցով փաստացի նաեւ սփյուռքին դնում է հայկական պետականության մասնակցության նոր հարթության վրա` աջակցություն քաղաքացիական հասարակությանը:
Իհարկե, դեռ պետք է հասկանալ, թե ինչպիսին է լինելու այդ աջակցությունը, ինչ կազմակերպությունների պետք է հատկացվի աջակցությունը, ինչ շեշտադրում եւ թիրախավորում պետք է ունենա այդ օժանդակությունը, ինչքանով է գործընկերների ընտրությունը կատարվելու նաեւ իշխանության կարծիքը դե ֆակտո հաշվի առնելով, այսպես ասած իշխանահաճ կազմակերպություններ ներգրավվելով, սփյուռքի ինչ շրջանակներ են ներգրավվելու քաղհասարակության զարգացման գործակցության այդ ծրագրին: Այդ ամենը բազմաթիվ հարցերից մի քանիսն են, որոնց պատասխանը պետք է տա հենց ծրագիրը` իրականացման որակով, արդյունավետությամբ եւ արդարամտությամբ:
Բայց փաստն ինքնին ուշագրավ է եւ ողջունելի, քանի որ հայկական պետականության զարգացման գործում սփյուռքի ներուժի գործադրման նոր, կարեւոր եւ մինչ այժմ փաստացի անտեսված մի ուղղություն է: Ի վերջո, սփյուռքը միայն փողը չէ, այլ նաեւ փորձն ու մշակույթը: Եվ այդ տեսանկյունից հատկանշական է, որ տվյալ պարագայում փողը կարծես թե տալիս է Եվրամիությունը, իսկ մշակույթը, մտածողությունը, արժեքները պահանջվում են հենց սփյուռքից` ՀԲԸՄ խողովակով:
Վերջին շրջանում Հայաստանի պետականության խնդիրների հանդեպ սփյուռքի դիրքորոշման, դրանց լուծմանը մասնակցության հարցը դարձել է հրատապ, ընդհուպ իշխանության մակարդակում: ՀՀԿ համագումարում ունեցած ելույթում Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, թե պատրաստ են կատարել մեկ քայլ առաջ եւ սփյուռքին հրավիրում են կիսել Հայաստանում իրավիճակի եւ որոշումների կայացման պատասխանատվությունը: Իհարկե, Սարգսյանը չմատնանշեց, թե ինչ մեխանիզմով, ասելով, թե հարցը քննարկել է Կարեն Կարապետյանի հետ, եւ կառավարությունը պատրաստ է:
Մինչ այդ եղել էին Արդար հայերի եւ Գլոբալ հայերի երկու նախաձեռնությունները, մեկը խորհրդարանի ընտրության վերահսկողության, մյուսը Հայաստանի զարգացման նախաձեռնությունների կոչով: Կարեն Կարապետյանը դեկտեմբերի 3-ին հյուրընկալվեց ՀԲԸՄ-ում, այնտեղ ունեցավ մեծ ասուլիս, թեեւ շատ համառոտ եւ ոչ նորություն պարունակող պատասխաններով: Դրան հաջորդեց ՀԲԸՄ 110-ամյակի կապակցությամբ Սերժ Սարգսյանի ելույթը` հանդիսավոր ընթրիքին, որտեղ նա հայտնեց կազմակերպությունն առավել հայաստանակենտրոն դարձնելու եւ ՀԲԸՄ փողը Հայաստանի բանկային համակարգում պահելու խիստ պրագմատիկ, մերկանտիլ ցանկություն:
Դրան հաջողում է ԵՄ եւ ՀԲԸՄ միջեւ համաձայնությունը 2 միլիոն եվրոյի դրամաշնորհային ծրագրի վերաբերյալ, որով սփյուռքը փաստացի ստանում է Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության հետ աշխատանքի, այդ հասարակության զարգացման ուղղությամբ սեփական ներուժը ներդնելու հնարավորություն:
Ինչո՞վ է պայմանավորված սփյուռքի մասնակցության, ներգրավման խնդրի ներկայիս աշխուժացումն ու գեներացիան: Իրավիճա՞կն է բերել տարբեր շահագրգռությունների կենտրոնացմանը այդ խնդրի վրա, թե՞ այդ գործընթացը թելադրվում եւ խթանվում է հմուտ մի կետից:
Իսկ գուցե մի նախաձեռնությունը բերում է մյուսին, միմյանց հակազդելու իմաստով: Հետաքրքիր է գործընթացին Եվրամիության վերաբերմունքը, թեեւ սփյուռքի ներուժի ուղղությամբ աշխույժ ջանքի առաջին դրսեւորումները գալիս էին դեռեւս ԱՄՆ նախորդ դեսպան Ջոն Հեֆերնից, որը հայտարարում էր, թե եթե ամերիկահայ գործարարները ներդրում չանեն Հայաստանում, շատ դժվար կլինի ամերիկացի այլ ներդրողների համոզել, որ Հայաստանը գրավիչ է ներդրումների համար:
Միեւնույն ժամանակ, այդ ամենով հանդերձ, աներկբա է մի բան, որ սփյուռք ասվածը խիստ բազմաշերտ մի օրգանիզմ է, որտեղ նույնպես կան ամենատարբեր մոտեցումներ, շահեր, ամենատարբեր շարժառիթներ:
Այդ իմաստով, Սերժ Սարգսյանի նախագահության ընթացքում նկատելի էր, օրինակ, որ բավական մեծացել էր Ռուսաստանի հայկական սփյուռքի դերը, մասնավորապես գործարարների մասով, որոնք Հայաստանում կատարեցին զգալի ներդրումներ, որոնք էապես մեծացրել էին իրենց դերը Հայաստան համահայկական հիմնադրամի հանգանակություններում: Այսպես ասած արեւմտյան սփյուռքը զգալիորեն մղվել էր հետին պլան:
Այժմ կարծեք թե տեղի է ունենում որոշակիորեն հակառակ մի գործընթաց: Դա պայմանավորված է Ռուսաստանի տնտեսական վիճակով եւ Հայաստանի ֆինանսական ակնկալիքների նվազմա՞մբ, թե՞ Հայաստանի պարագայում Արեւմուտքը փորձում է իրականացնել նոր քաղտեխնոլոգիա եւ Հայաստանի արդիականացման գործում ներգրավվել սփյուռքի միջոցով, այդպիսով ռուսական հակաքարոզչությանը զրկելով ավանդական «դավադրապաշտական» հիմքերից, երբ Հայաստանի բարեփոխման ու զարգացման արեւմտյան գործընկերության ծրագրերը ներկայացվում են իբրեւ դավադրություն ազգայինի դեմ:
Բոլոր դեպքերում, Հայաստանի խնդիրների լուծման գործում սփուռքի ներգրավվածությունը եւ դրա ընդլայնումը, ինչպես նաեւ սփյուռքը զուտ ֆինանսական դոնորի կարգավիճակից նաեւ մշակույթի եւ մտածողության, փորձի ու գաղափարների դոնորի կարգավիճակի բերելը ողջունելի գործընթաց է: Այն իհարկե ունի նաեւ զգալի ռիսկեր, այն իմաստով, որ եթե այդ գործընթացն էլ ներծծվի մանիպուլյատիվ հնարքներով եւ ներքաշվի ավանդական ինտրիգների ու խարդավանքի դաշտ, ապա դա կլինի հայկական պետականության մեծագույն կորուստներից մեկը: Բայց, այլընտրանք չկա բոլոր դեպքերում, քանի որ խոսքը նաեւ մեծ հնարավորության մասին է, այս տարիների ընթացքում անխնա մսխված, բայց դեռեւս ռիսկերից զգալիորեն ավելի հնարավորության մասին: