Սովորական, «սկտրչի» ազգերը ընդամենը մեկ հայրենիք են ունենում։ Բայց արի ու տես, այնտեղ ապրում են

Սովորական, սկտըրչի ազգերը ընդամենը մեկ հայրենիք են ունենում։ Բայց արի ու տես, որ այն ոչ միայն սիրում են, որի մասին ոչ միայն երգեր են երգում, այլեւ դեպքից դեպք պաշտպանում էլ են։ Նաեւ, որքան էլ տարօրինակ թվա, այնտեղ ապրում են։ Անկախ այն բանից՝ մեծ է, թե փոքր։ Հաստ է, թե բարակ։ Երկար է, թե կարճ։ Քարից հաց քամելու մազոխիստական հաճույքի հնարավորություն պարգեւո՞ւմ է, թե ոչ։ Պատմական թշնամի ունենալու բերկրանք պատճառո՞ւմ է, թե չի պատճառում։ Եւ պատկերացրեք, առանց այդ ազգային առանձնահատկությունների անհրաժեշտության գիտակցության ապրում են անդարդ՝ իրենց մեծ ու փոքր, տափակ, կանաչ հարթավայրերում, եւ դեգրադացվում՝ Ցեղասպանության ու Պահանջատիրության նման հոգին վեհացնող բաների բացակայության պատճառով։

Ճիշտ է, ամենքն էլ հոգու խորքում ուզում են մեկից ավելի Հայրենիք։ Նրանք էլ են հոգու խորքում ուզում մի քիչ ավելի լեն դաշտ, մի քիչ ավելի խոր գետ։ Բայց որովհետեւ բոլորն են դա ուզում, ամենքը ստիպված յոլա է գնում եղածով, կինը՝ աստծու տված ամուսնու պոտենցիալով, ամուսինը՝ իր կնոջ տված նաղդով։ Ձախ ու աջ շեղումներն էլ լինում են անհատական թուլությունների շրջանակներում, ոչ թե ազգային֊համազգային֊մղձավանջային։ Համենայն դեպս, հրապարակային քննարկման առարկա չեն դարձնում մեծն ու փոքրը, հաստն ու բարակը, կանաչն ու ճլորածը։ Համենայնդեպս, ուստեն, ի նշան բողոքի՝ ընդդեմ պատմական, մարդակազմական անարդարության, պատին զարկելով չի ջարդում իր չաքուչը, ինչ է թե ուրիշինի կոթը բռնելու ավելի հարմար է։

Ի դեպ, եթե բանը անարդարության հասավ, կարելի է նեղանալ սեփական հորից, վերջին հաշվով։ Բայց չէ։ Խռովելը խռովել է, պետք է խռովել մասշտաբայնորեն։ Աշխարհացունց ընդվզումով։ Մինչեւ ինքնամզում։ Մինչեւ ինքնամսխում։ Մինչեւ քոքը։

Լոռեցիք անհիմն շատ ու մեծ բաներ ուզող ուզվորի համար ազդեցիկ մի խոսք ունեն՝ «շատը գոմշի թրիքն է, իսկ մեծը՝ իշի ****ը»։ Խոսքը մեր մեջ, եթե հայրենիքում չես ապրում, ի՞նչ տարբերություն՝ մե՞ծ է, թե՞ փոքր։ Հա՞ստ է, թե՞ բարակ։ Պատմակա՞ն է, թե՞ ներկա։ Փոսո՞ւմ է, թե՞․․ Բայց սա մահկանացուի միտք է, այլ ոչ կենցաղային ու քաղաքական գող ու բոզի, որի համար մեծ՝ նշանակում է կուշտ ու անպատասխանատու։ Մի տեղ ապրում են, մյուս տեղը գողանում, երրորդ տեղը թռցրածը թաքցնում են, չորրորդ տեղը շնանում։ Էլ չեմ խոսում բնածին ապուշության մասին։

Ճիշտն ասած, մենք էլ ենք մեր հոգու խորքում մեծ Հայրենիք ուզում, ինչպես ամեն մի կով՝ փորի, թե մայրական բնազդով, ուզում է ավելի ընդարձակ մարգագետին։ Բայց ի տարբերություն մայրական֊անասնական բնազդով ընդարձակ մարգագետին տենչացող կովի, ի տարբերություն հյութալի առվույտներում անտերությունից ու անվերահսկելիությունից կերկոխ եղած պայթած կովի, մենք չենք ուզում ազգովի դառնալ այն թերմաշը, որը, հենց կողքից մեկը գոչում է «հրես խիարը», աղը առած վազում է՝ վրան ցանելու։ Իհարկե, գոնե մեկ անգամ կծելու հույսով։

Բայց ինչո՞ւ սկսեցինք ու վերջացրինք կանաչ խիարի պատմությամբ։ Չէ՞ որ խոսքը Հայրենիքի մասին էր լինելու։

Վանո ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆ