Վարդան Պետրոսյանի դրվագի բացահայտումը

Հակոբ Բադալյան, «ԼՐԱԳԻՐ»

Պաշտպանության նախարարությունում Վիգեն Սարգսյանի գլխավորությամբ տեղի է ունեցել աշխատանքային խորհրդակցություն, որի ընթացքում, ըստ պաշտոնական հաղորդագրության, ամփոփվել են Ամանորի, Սուրբ ծննդյան և հետտոնական օրերին առաջնագծում և մշտական տեղակայման վայրերում անձնակազմի զգոնության ու կարգապահության, մարտական և զորահավաքային պատրաստականության, զորքերի մարտական պատրաստության առավել բարձրացմանն ուղղված աշխատանքները:
Այդ հանգամանքը ուշագրավ է օրերս հանրային մեծ աղմուկ բարձրացրած տոնական մի հաղորդաշարի ֆոնին, որ հեռարձակվել է Հանրային հեռուստաընկերությամբ եւ իրականացվում է ՊՆ հովանու ներքո: Խոսքը «Մարտիկ» հաղորդաշարի մասին է՝ հայտնի դերասան Վարդան Պետրոսյանի մասնակցությամբ:
Դրվագը պատկերում էր իբրեւ թե առաջնագծում հայկական դիրք, որտեղից Վարդան Պետրոսյանը իբր թե թուրքերեն հայհոյում եւ ինչ-որ բաներ է խոսում ադրբեջանական դիրքերից կրակողների հետ, որից հետո կրակը դադարում է:
Ցուցադրված հատվածը ոչ միայն միարժեք չէր ընդունվել հանրության տարբեր շրջանակներում, այլ դարձել էր Վարդան Պետրոսյանի հասցեին սուր, ընդհուպ կոշտ եւ կոպիտ արձագանքների պատճառ:
Հաղորդաշարի հեղինակները հետո տվեցին պարզաբանում, թե դա բեմադրություն էր, մտացածին դրվագ, որեւէ խոսք չկա իրական առաջնագծի մասին, նկարահանումը եղել է բոլորովին այլ տեղում, թե՛ կրակոցներն են «հնարովի», թե՛ «պատասխանող ադրբեջանցիները»:
Տեսանյութն ուշադիր դիտելու դեպքում հավանաբար հնարավոր կլիներ իսկապես նկատել տարրեր, որոնք կասկած կառաջացնեին, թե արդյոք այն իսկապես առաջնագծի դիտակետից է: Օրինակ, ինչպես հաղորդաշարի հեղինակներն են նշել` դիտակետի բավական մեծ, պատուհանի չափ բացվածքը, ինչն իհարկե առաջնագծում չի կարող լինել այդպիսի չափի:
Բայց, մյուս կողմից, հանրությունն իհարկե պարտավոր չէ լինել այդ աստիճան մասնագիտորեն նրբանկատ եւ ուշադիր, ըստ այդմ առաջ եկած սուր արձագանքները ամենեւին էլ «դատարկ տեղից» չէին: Թեւպետ, հաղորդման հեղինակների քայլն այդպիսով փաստորեն աշխատում է, այսինքն բեմադրությունը մարդիկ իսկապես ընկալել են իբրեւ իրականություն: Մյուս կողմից, այդ դեպքում ստացվում է, որ «չի աշխատել» հումորը, կամ չի եղել այդպիսին ընդհանրապես, քանի որ դրվագը ծիծաղելի չէ, նույնիսկ դրան մասնակից դարձած զինվորների համար:
Այստեղ առկա է Հայաստանի համար լուրջ խնդիր` հեռուստատեսությունում իրապես ինտելեկտուալ հումորի բացակայությունը: Իսկ երբ այդքան էլ չհաջողված, վատ մշակված, թող տափակաբանություն չթվա` հում հումոր է մատուցվում պատերազմի առաջնագծի վերաբերյալ, ապա այստեղ արդեն սուր եւ կոշտ արձագանքների առատությունից թե զարմանալ պետք չէ, թե նաեւ նեղանալ:
Ավելին, թերեւս պետք է ներողություն խնդրել հանրությունից, այդպիսի թյուրիմացություն առաջացնելու համար:
Սակայն, խնդիրն անկասկած շատ ավելի լայն է, եւ բանը միայն հաղորդման ակնհայտորեն չստացված դրվագը չէ:
Հայաստանի պարագայում անհրաժեշտ է ձեւավորել պատերազմի կամ առաջնագծի «էթիկա» հասկացությունը: Հայաստանը պատերազմող պետություն է, ոչ թե երկիր կամ հայրենիք, այլ պետություն: Բոլոր առարկություններն ուղղակի վերացնում է ազգությամբ եզդի Քյարամ Սլոյանը, որը հերոսաբար զոհվեց ապրիլի պատերազմում` պաշտպանելով Հայաստանի սահմանը, որովհետեւ Արցախը Հայաստան է:
Հայաստանը պատերազմող պետություն է, եւ առաջնագիծը պետական սահման է` պատերազմող պետության սահման, որը պահանջում է մոտեցումների, անգամ լուսաբանման առանձնահատուկ լրջություն: Ազգը, հասարակությունն առանց ավելորդ «ցավդ տանեմների», «դուխովների» եւ համանման «բառակապակցությունների» էլ ապրում է սահմանը պահող իր զինվորով ու սպայով, ապրում է այնպես ու այնքան, որ չունի այդ ապրումն ուժգնացնելու ավելորդ գեղարվեստական-հուզականության կամ «ախպերականության» անհրաժեշտություն:
Ըստ այդմ, հումորով կամ «լրջորեն» որեւէ մեկը թող չփորձի «մասնագիտանալ» այդ առաքելության վրա:
Կա հակառակի անհրաժեշտությունը` ցույց տալ, թե որքան լուրջ է Հայաստանի սահմանին կանգնած հայկական զինուժի առաքելությունը պետական իմաստով, եւ ըստ այդմ ինչպիսի պետական առաքելություն եւ մտածողություն է պահանջում այդ առաքելությունը թիկունքից, թիկունքում:
Զինուժը պետք է պետականությունը տարածի սահմանից թիկունք, ոչ թե թիկունքի «հուզական ռազմա-հայրենասիրությունը» տարբեր ժամանցային կամ կենացային ֆորմատներով հանվի սահման:
Սա խնդիր է, որ պետք է դառնա Հայաստանի պաշտպանական գերատեսչության առաջնահերթություն, հատկապես ազգ-բանակ հայեցակարգի հռչակման պարագայում: Ազգ-բանակ հայեցակարգը պետք է ենթադրի ոչ թե բանակի «ֆիդայականացում»` մտածողության եւ նաեւ հանրային ընկալումների իմաստով, այլ պետական ինստիտուցիոնալության խորացում` առաջնագծից մինչեւ թիկունք:
Հայաստանի սահմանին լուծվում են խնդիրներ, որոնք ունեն աշխարհքաղաքական նշանակություն, եւ դրանք հնարավոր չէ համարժեք ու արդյունավետ սպասարկել «կենացային հայրենասիրությամբ»: Դրանք պահանջում են պետականություն, պետական մտածողություն թե զինվորի, թե քաղաքացու մակարդակում:
Մնացյալը, այդ թվում նաեւ ինտելեկտուալ, որակյալ, հանրային թյուրիմացությունների տեղիք չտվող հումորն ու ժամանցը, այդ մտածողության մեջ իրենց տեղն ու դերը կգտնեն ինքնաբերաբար: