Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … գարեջուր Վելկե Պոպեվիցե Կոզել

Վելկե Պոպովիցեն փոքրիկ քաղաք է Չեխիայում Պրահայի մոտ: Այդ քաղաքի մասին առաջին հիշատակումը վերաբերում է 14-րդ դարին։ Բուն գարեջրի գործարանը, որն անվանվել է քաղաքի անունով, առաջին անգամ հիշատակվել է 16-րդ դարում։ Հնագույն փաստաթղթերում նշվում է, որ գարեջրի գործարանը պատկանում էր Հայսլ ընտանիքին, որն էլ, ամենայն հավանականությամբ էլ, հիմնադրել է այն։ Ի դեպ, նշվել է նաև նրանց գարեջրի ակնառու որակյալ համը։ Այսպիսով, հիանալի գարեջուր պատրաստելը վաղեմի ավանդույթ է եղել Վելկե Պոպովիցեում:

1648 թվականին Երեսնամյա պատերազմի ավարտից հետո գարեջրի գործարանի սեփականատերերը փոխվել են։ Եկեղեցին է սկսել կառավարել այդ արբեցնող ըմպելիքի արտադրությունը, որը նորմալ երևույթ էր միջնադարյան Եվրոպայի համար։ Սկզբում գարեջրի գործարանը պատկանում էր Ստրախովի վանքին, իսկ 17-րդ դարից այդ բիզնեսը սկսել են ղեկավարել Սուրբ Նիկոլասի բենեդիկտյան վանքի վանականները: 1781 թվականին Ջոզեֆ 2-րդը որոշում է վերացնել վանքերը և հոգևոր կարգերը, և գարեջրի գործարանը աճուրդում վաճառվում է որպես եկեղեցական համայնքի նախկին սեփականություն: Գործարանի նոր սեփականատեր է դառնում պաշտոնաթող սպա Բերդիկ Շեյդբուրգը։ Նրա մահից հետո հին գործարանը մեկ անգամ չէ, որ փոխել է իր սեփականատերերին, մինչև 1870 թվականին այն բաժին է հասել Սմիկովի քաղաքապետ Ֆրանտիշեկ Ռինգոֆերին։ Նրա ջանքերի շնորհիվ է, որ գարեջրի գործարանը նոր կյանք է գտել։ Նրա ջանքերով կառուցվել է նոր մասնաշենք և տեղադրվել է այն ժամանակների համար ամենաժամանակակից տեխնիկան։ Գործարանի գնումից չորս տարի անց թողարկվել է Velkopopovicky Kozel ապրանքանիշով գարեջրի առաջին խմբաքանակը։ Այդ գարեջրի ներկայիս հանրահայտ զինանշանի հեղինակը եղել է մի ֆրանսիացի նկարիչ, ով իր ճանապարհորդությունների ժամանակ ապաստան է գտել այդ քաղաքում, և ի երախտագիտություն բնակիչների, նրանց է թողել  զվարճալի այծի մի նկար, որն էլ դարձել է գարեջրի զինանշանը։ Գարեջրի արտադրության մեկնարկից մեկ տարի անց վաճառքի ծավալը հասել է 18 հազար հեկտոլիտրի։ 1902 թվականին արտադրությունը կրկին ընդլայնվել է և գործարանը սկսել է արտադրել տարեկան մինչև 90 հազար հեկտոլիտր ըմպելիք։ Ընկերության հետագա զարգացումը դադարեցրել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, որն ամբողջությամբ վերագծել է աշխարհի քաղաքական քարտեզը։ Պատերազմի ավարտից հետո գործարանը արագ վերականգնել է գարեջրի արտադրությունը, և իր հեղինակության շնորհիվ արագորեն նաև վերականգնել է իր ժողովրդականությունը։ Միջպատերազմյան տարիներին Վելկե Պոպովիցեում ստեղծված գարեջուրը դարձել է Չեխիայի ամենահայտնի խմիչքներից մեկը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբի հետ արտադրությունը զգալիորեն նվազել է, քանի որ հումքի մատակարարման ուղիները արգելափակվել են, իսկ պատերազմի ավարտին գործարանն ընդհանրապես դադարեցրել էր իր աշխատանքը։ Պատերազմից հետո այն ազգայնացվել է և մի քանի այլ գործարանների հետ միասին միավորվել մեկ արտադրական միավորի մեջ: Եվ միայն բանվորների ավանդույթներին հավատարիմ մնալու շնորհիվ է հնարավոր եղել պահպանել խմիչքի որակի նախապատերազմական մակարդակը։ 1991 թվականին, Վարշավայան բլոկի փլուզումից հետո, գարեջրի գործարանը սեփականաշնորհվել է և հաջողությամբ շարունակում է իր գոյությունը, և արդյունքում 1994 թվականին հասել է արտադրության ռեկորդային ծավալների՝ 931 հազար հեկտոլիտրի։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը