Վազգենը, Ռոբերտը, Սերժը ու Ղարաբաղի ղեկավարները 97-ին կո՞ղմ էին տարածքների հանձնմանը

ԼՂՀ նախկին արտգործնախարար, ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Արման Մելիքյանը պատասխանել է «Առաջին լրատվական»-ի հարցերին՝ կապված ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ավագ խորհրդական (1991-97 թթ.), պատմաբան Ժիրայր Լիպարիտյանի վերջին հոդվածի հետ՝ «Փաթեթային, փուլային և մոռացված պահեր»:

Լիպարիտյանը հոդվածում շարադրել է իր հիշողությունները 1997 թ. Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացի որոշ զարգացումների, մասնավորապես՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կողմից առաջարկված կարգավորման փուլային և փաթեթային տարբերակների, դրանց քննարկման նպատակով 1997 թ. հունիսի 14-ին ՀՀ և ԼՂՀ ղեկավարների միջև տեղի ունեցած խորհրդապահական հանդիպման մասին: Ինչպես հեղինակն է գրում, մինչ օրս այդ կարևոր հանդիպման մասին, որը կարելի է նաև ազգային անվտանգության խորհրդի «անպաշտոն նիստ» անվանել, որևէ հրապարակում չի եղել: Ըստ Լիպարիտյանի՝ հանդիպման մասնակիցները` այդ թվում Վազգեն Սարգսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանը, Սերժ Սարգսյանը, Սամվել Բաբայանը, համաձայնության են եկել կարգավորման փուլային տարբերակի շուրջ, բայց հետագայում մերժել են այն՝ պնդելով լուծման փաթեթային տարբերակը, և ի վերջո իրավիճակը հասցրել նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականին:

- Պարոն Մելիքյան, ի՞նչ կարծիք ունեք Ժիրայր Լիպարիտյանի հոդվածի մասին, ինչպե՞ս եք մեկնաբանում նրա հիշողությունները, դատողությունները, կարգավորման նախագծերի մեկնաբանությունները թե՛ բովանդակային առումով, թե՛ պատմագիտական տեսանկյունից և թե՛ քաղաքական կամ ներքաղաքական տեսսանկյունից, եթե այդպիսի ենթատեքստ տեսնում եք:

- Անչափ օգտակար և կարևոր եմ համարում պարոն Լիպարիտյանի այս հոդվածի հրապարակումը: Սա ծանրակշիռ առիթ է կարգավորման գործընթացի որոշ առանցքային առանձնահատկությունների կապակցությամբ մասնագիտական տեսակետների փոխանակում կատարելու համար: Պարոն Լիպարիտյանին շատ բարձր եմ գնահատում՝ որպես գիտնական, քաղաքական վերլուծաբան և դիվանագետ, իսկ իր ունեցած մարդկային որակների շնորհիվ նաև մեծ համակրանք եմ տածում նրա հանդեպ: Հատուկ պետք է ընդգծեմ, որ նա Հայաստանի և հայության շահերի պաշտպանությանը անմնացորդ նվիրված անձնավորություն է: Այժմ գանք հոդված-հուշագրության բուն թեմային՝ հեղինակը տալիս է 1997 թվականի հունիսի 14-ին ՀՀ և ԼՂՀ բարձրագույն ղեկավարության Երևանում կայացած հանդիպման մանրամասները՝ անվանապես նշելով այն մարդկանց անունները, ովքեր դրան ներկա են գտնվել (Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Լեոնարդ Պետրոսյան, Բաբկեն Արարքցյան, Ռոբերտ Քոչարյան, Վազգեն Սարգսյան, Սերժ Սարգսյան, Ալիկ Արզումանյան, Արկադի Ղուկասյան, Սամվել Բաբայան, Ժիրայր Լիպարիտյան): Ինձ համար անակնկալ էր այն տեղեկությունը, որ ԼՂՀ-ն ներկայացնող պաշտոնատարները, ինչպես նաև արդեն ՀՀ կառավարությունում աշխատանքի անցած Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը այդ հանդիպման ժամանակ համաձայնել էին «հող խաղաղության դիմաց» բանաձևի հիման վրա կարգավորման տարբերակի հետ: Կարծում եմ, որ կարևոր կլինի այս առնչությամբ լսել կոնկրետ այդ մարդկանց կողմից տրվող պարզաբանումները, քանի որ իսկապես կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես կարող էր բառացիորեն երկու երեք ամիսների ընթացքում իրենց այդ տեսակետն արմատապես փոխվել՝ դա կարևոր է ոչ միայն պատմական ճշմարտությունը վերականգնելու, այլև հետագա քաղաքական գործընթացների տրամաբանությունը ճիշտ գնահատելու համար: Ինքս 1997 թվականի այդ հանդիպման ընթացքում քննարկված, ինչպես նաև այժմ սեղանի վրա եղած տարածքային զիջումների վրա հիմնված կարգավորման տարբերակների վերլուծությանը չեմ անդրադառնա. դրանցից ոչ մեկն իրական կարգավորման նախադրյալներ չի պարունակում և, կյանքի կոչվելու դեպքում, ընդամենը հանգեցնելու է նոր ստատուս քվոյի հաստատման, որը հայկական կողմերի համար ավելի անբարենպաստ է լինելու, քան այսօրվանը:

Շարունակությունն՝ այստեղ