Ղարաբաղյան հարցում կարեւոր ազդակ Իրանից

«ԼՐԱԳԻՐ», Հակոբ Բադալյան

Իրանի պաշտպանության նախարար Հոսեյն Դեհգհանին Հայաստանի պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանի հետ Թեհրանում տեղի ունեցած հանդիպմանը հայտարարել է, որ տարածաշրջանի խնդիրներն ուժով լուծելու փորձերն անօգուտ են:
Իրանի նախարարի հայտարարությունը կարեւոր նշանակություն ունի Արցախի խնդրի համար, եւ անկասկած է, որ հենց այդ խնդրին էլ առնչվում է: Իրանը փաստացի ազդակ է հղում, որ դեմ է հակամարտության գոտում ռազմական էսկալացիային եւ լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների, պատերազմի բռնկմանը:
Ինչ խոսք, այդքան էլ իրատեսական չի լինի ասել, թե այդ հարցում Իրանի կարծիքն ունի վճռորոշ նշանակություն, եւ Թեհրանն ի վիճակի է զսպել Ադրբեջանին, եթե Բաքուն կայացնի պատերազմի գնալու նոր որոշում: Սակայն աներկբա է, որ Թեհրանի կարծիքը ունի կարեւոր նշանակություն, եւ Բաքուն որեւէ որոշում կայացնելիս չի կարող հաշվի չառնել, թե ինչ է մտածում Թեհրանը:
Այդ իմաստով, Վիգեն Սարգսյանի Իրան կատարած այցի ընթացքում արդեն իսկ հնչել է կարեւոր հայտարարություն, հատկապես նկատի ունենալով այն, որ Հայաստանի եւ Իրանի պաշտպանական գործակցության առանցքում հենց այն է, որ Իրանը լինի Արցախի հակամարտության գոտում պատերազմի վերսկսումը զսպող գործոն, որպեսզի Իրանի աշխարհքաղաքական ներուժն ու կարողությունը ներգրավված լինի հենց այդ խնդրի լուծմանը:
Խոսքն այստեղ իհարկե լոկ Թեհրանի կշռի մասին չէ, այլ նաեւ անհրաժեշտության դեպքում Հայաստանի զինված ուժերի որոշակի մատակարարումների, նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Իրանն անմիջականորեն սահմանակից է հակամարտության գոտուն: Իսկ ռազմական էսկալացիայի զսպման գործում առանցքային գործոնն իհարկե հայկական զինված ուժերի մարտունակությունն ու կենսունակությունն է՝ որքան այն բարձր է, այդքան բարձր է անվտանգության եւ կայունության հավանականությունը:
Խոշոր հաշվով, հայ-իրանական հարաբերություններում, թեեւ դրանց տնտեսական ներուժի մասին աշխույժ եւ հաճախակի խոսակցություններին, Թեհրանի համար առանցքային նշանակության հարցը հենց հայկական զինուժի կենսունակությունն ու Ադրբեջանին զսպելու կարողությունն է: Հատկապես ապրիլի պատերազմից հետո Իրանի համար ակնհայտ դարձավ, որ Ադրբեջանն ի վիճակի չէ ռազմական ճանապարհով լուծել էական խնդիրներ:
Բացառված չէ, որ եթե Բաքվին դա հաջողեր, ապա Իրանը ոչ միայն չէր դիմագրավի դրան, այլ նոր իրավիճակը կընդուներ նաեւ ի գիտություն: Վերջին հաշվով, բացառված չէ նաեւ, որ Թեհրանը հենց այդ նկատառումով էլ վերջին տարիներին սերտացնում էր տնտեսական հարաբերությունը Բաքվի հետ, որպեսզի եթե անգամ չկարողանա Ադրբեջանին զսպել պատերազմից, ապա գոնե պատրաստ լինի պատերազմի արդյունքում նոր իրավիճակում Բաքվի հետ շահեկան երկխոսության եւ հարաբերության:
Ապրիլի պատերազմը սակայն ցույց տվեց, որ ռազմական ճանապարհով էական խնդիրների լուծումը Բաքվի ուժից վեր է: Այդ իրավիճակում, մասնավորապես Թեհրանի համար հստակ դարձավ, որ երկրորդ այդօրինակ էսկալացիան կարող է ընդամենը հանգեցնել նրան, որ տարածաշրջանում կարող է հայտնվել ռուսական զինուժ: Մի բան, որը Թեհրանի համար առավել անընդունելի է:
Ըստ այդմ, ապրիլի անհաջող ավանտյուրայից հետո, Թեհրանի համար առավել առաջնային է արդեն ոչ թե պատրաստվել Ադրբեջանի ռազմական գործողության դեպքում հնարավոր նոր ստատուս-քվոյի, այլ ավելի շատ ջանք գործադրել Ադրբեջանի հնարավոր նոր ավանտյուրա թույլ չտալու ուղղությամբ:
Այդ իմաստով, Իրանի պաշտպանության նախարարի հայտարարությունը, որ տարածաշրջանի խնդիրների ուժային լուծման փորձն անօգուտ է, կարեւոր ազդակ է ներկայում ստեղծված իրավիճակում: