Օլիվեր Բոլդուինի վկայությունները մեր պատմության կարևոր ժամանակահատվածներից մեկի մասին. տեղի ունեցավ «Վեց բանտարկություն և երկու հեղափոխություն» գրքի շնորհանդեսը

Նոյեմբերի 3-ին տեղի ունեցավ Օլիվեր Բոլդուինի «Վեց բանտարկություն և երկու հեղափոխություն» գրքի շնորհանդեսը: Այն առաջին անգամ հրատարակվել է 100 տարի առաջ և միայն հիմա «Կողբ» հիմնադրամի նախաձեռնությամբ ընթերցողին ներկայանում է հայերեն թարգմանությամբ: Ինչպես փաստեցին ներկաները, հայ հասարակությունում շատերը գուցե առաջին անգամ լսեն Օլի­վեր Բոլդուինի՝ Անգլիայի եռակի վարչապետ Սթենլի Բոլդուինի որդու մասին: 1920 թ.-ի աշնանը ՀՀ վարչապետ Ալեքսանդր Խատիսյանի հրավերով նա գալիս է Հայաստան և որպես փոխգնդապետ ծառայության անցնում հայկական բանակում: Ականատես է եղել 1920 թ.-ի հայ-թուրքական պատերազմին, ինչպես նաև Հայաստանում խորհրդա­յին իշխանության հաստատմանը։ Այդ ընթացքում բանտարկվել է, Երևանի բանտից ազատվելուց որոշ ժամանակ անց մասնակցել 1921 թ. Փետրվարյան ապստամբությանը։ Օլիվեր Բոլդուինի հենց այս ժամանակահատվածի մասին հուշերն են ամփոփված գրքում:

Շնորհանդեսի մեկնարկին «Կողբ» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Արման Բարսեղյանը, անդրադառնալով գրքին, մեջբերում է նախաբանի հեղինակ Հրանտ Տեր-Աբրահամյանի խոսքը` գիրքը կատարյալ անծանոթների հանդիպում է: «Օլիվեր Բոլդուինի և հայ հանրության հանդիպումը կատարյալ անծանոթների հանդիպում է: Երբ գիրքն ընտրեցինք թարգմանության համար, երեք հիմնական պատճառ կար: Գիրքը գրվել էր ականատեսի կողմից, իսկ ականատեսների փոխանցած տեղեկություններն ավելի արժեքավոր են: Երկրորդ` գիրքը գրվել էր օտարերկրացու կողմից, օտարերկրացու հայացքով են ներկայացված բոլոր այն իրադարձությունները, որոնք տեղի են ունեցել 1920 թ.-ի վերջին և 1921 թ.-ի սկզբին Հայաստանում, մեզ համար կարևոր էր, որ այդ իրադարձությունները ներկայացվեին հայ ընթերցողին:

Երրորդ և ամենակարևոր պատճառն այն է, որ հեղինակը ոչ միայն օբյեկտիվ օտարերկրացու հայացքով նկարագրել է մեր իրականությունը, այլ նաև օբյեկտիվ է սեփական երկրի վարած քաղաքականության նկատմամբ: Գրքում շատ քիչ հատվածներ կան, որտեղ Բոլդուինը սեփական երկրի քաղաքականությունը չի քննադատում: Մի կողմից՝ օտարերկրացու օբյեկտիվ հայացքն է մեր իրականության, մյուս կողմից՝ սեփական երկրի վարած քաղաքականության նկատմամբ, ինչը գիրքն իրապես արժեքավոր է դարձնում: Այս երեք հանգամանքն էր, որ մեզ համոզեցին` գիրքն արժանի է թարգմանության և 100 տարի անց հայ ընթերցողին ներկայանալու»,-նշում է Բարսեղյանը:

Նրա խոսքով, ոչ միայն գրքի ու հայ հանրության հանդիպումն է կատարյալ անծանոթների անալոգիային համապատասխանում, այլ նաև հայ-բրիտանական հարաբերությունները: «Մեր պատմության որոշակի ժամանակահատվածներում առկա են եղել համագործակցության առնչություններ, որոնց մասին մեր հանրությունը տեղյակ չէ: Առկա ընդհանուր կարծիքն իրականությունից բավականին մեծ շեղումներ ունի: Հայ-բրիտանական համաժողովը, որը նախատեսվում է անցկացնել 2023 թ.-ի գարնանը, նպատակ ունի եղած պատկերացումների և իրականության միջև առկա ճեղքվածքը կամրջել և հանրության պատկերացումները մոտեցնել իրականությանը: «Կողբ» հիմնադրամի կողմից այս գրքի թարգմանությունը և հայ-բրիտանական համաժողովի նախաձեռնումը փոքր քայլեր են հայ-բրիտանական համագործակցությունը զարգացնելու համար»,-եզրափակեց Բարսեղյանը:

Պատմաբան, գրքի նախաբանի հեղինակ Հրանտ Տեր-Աբրահամյանը ներկայացրեց «Հակաբրիտանական քարոզչության կաղապարը ռուսական, սովետական, սովետահայ պատմագիտությունում և հետսովետական Հայաստանում» թեմայով զեկույց, պատասխանեց ներկաների հարցերին: Գրքի մասին խոսելով վերահաստատեց` այն արժեքավոր է, կարևոր աղբյուր է: «Ականատեսի վկայություններն են մեր պատմության ամենակարևոր շրջաններից մեկի մասին: Մինչև հիմա գիրքն անծանոթ է եղել Հայաստանում: Ինքս հետևում եմ այդ շրջանի գրականությանը, սակայն այս գրքին ծանոթ չեմ եղել: Հատկանշանական է, որ գիրքն այս պահին է հրատարակվում, երբ Հայաստանի շուրջ շրջադարձային իրադարձություններ են տեղի ունենում, կարևոր է մեր առնչությունը մեր անցյալի հետ: Պատմությունը երբեք բառացի չի կրկնվում, բայց կրկնվում են մոդելները և մեր պատմության այդ ժամանակահատվածին վերաբերող վկայությունները շատ կարևոր են»,-ասաց Աբրահամյանը:

Գրքի թարգմանիչը Լեոնիդ Զիլֆուգարյանն է, խմբագիրը` Լեռնիկ Դալլաքյանը:

Լուսինե Առաքելյան