Նոր փու՞լ Ղարաբաղի հարցում

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Աստիճանաբար տպավորություն է ստեղծվում, որ ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացն սկսում է շարժվել մեռյալ կետից: Երևանում կայացած մամուլի ասուլիսի ընթացքում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ Ռիչարդ Հոգլանդը հանդես եկավ կարևոր հայտարարությամբ: Մասնավորապես նա նշել էր, որ «կա ծրագիր, որը քննարկում ենք և որը բաղկացած է երեք մասից»: Ընդ որում, նա ընդգծել է, որ այդ փաստաթուղթը ԱՄՆ–ի դիրքորոշումը չէ, այլ արտահայտում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ընդհանուր մոտեցումը: Երկրորդ` դա, այսպես կոչված, «Լավրովի պլանը» չէ:
Այլ մանրամասներ համանախագահը չի հայտնել: «Տեղին չէ, որ ես դրա մասին մանրամասներ ներկայացնեմ։ Երկու կողմերը, որոնք բանակցում են դրա շուրջ, պետք է առանձին հարցերի շուրջ դեռևս աշխատեն: Եվ դիվանագիտության մեջ, ինչպես թղթախաղ խաղալիս, չես կարող բոլոր խաղաքարտերը սեղանին դնել: Հնարավոր է` ծրագրի ինչ–որ մի մաս փոփոխություն կրի, այդ իսկ պատճառով մենք մանրամասների մասին չենք խոսում»,– ասել է նա:
Ուշագրավ է, որ նա խոսել է նաև նախագահների հնարավոր հանդիպման մասին:
«Հուսով ենք, որ մոտ ապագայում, բայց ոչ մեկ ամիս հետո, երկու արտգործնախարարները կհանդիպեն` նախագահների հանդիպում պատրաստելու համար: Դիվանագիտական գործընթացներն այս պահին ընթանում են»,– ասել է նա: Եթե նախագահների հանդիպումը կայանա, այն կլինի առաջինը Սանկտ–Պետերբուրգից հետո: Իսկ Պետերբուրգում կայացած հանդիպումից հետո հատկապես հայկական կողմը բավականին կոշտացրել էր դիրքորոշումը` նշելով, որ եթե Ադրբեջանը չի կատարում ստանձնած պարտավորությունները, մասնավորապես չի կատարում Վիեննայի ու Սանկտ–Պետերբուրգի համաձայնությունները, բանակցելն անիմաստ է: Ուստի երկու կողմն էլ խոստովանել է, որ բանակցություններ չկան: Բայց դա ամենևին չի նշանակում, թե կողմերը չեն հանդիպում համանախագահողների կամ համանախագահ երկրների ղեկավարների հետ: Այդ առումով բանակցություններ, իհարկե, կան: Սրան հավելենք այն, որ միայն այս ամսվա ընթացքում ՀՀ և Ադրբեջանի նախագահները հանդիպել են թե Ֆրանսիայի, թե Ռուսաստանի նախագահների հետ: Օրակարգում, իհարկե, եղել է ԼՂ հակամարտության հարցը:
Ու եթե հիմա նախապատրաստվում է նախագահների հանդիպում, նշանակում է, գործընթացը մեռյալ կետից շարժվում է:
Ուշագրավ է, որ Հոգլանդի ասուլիսի նախօրեին հայտարարությամբ հանդես եկավ Ֆրանսիայի արտգործնախարար Ժան–Մարկ Էյրոն և նշեց, որ Փարիզը պատրաստ է կազմակերպել նախագահների հանդիպում: Ընդ որում, նա նաև ընդգծեց, որ դա տեղի կունենա այն դեպքում, «եթե կողմները ցանկանան շարունակել բանակցությունները և ստորագրեն խաղաղության համաձայնագիր»:
Արդյո՞ք կողմերը մոտ են խաղաղության համաձայնագրի կնքմանը: Դեռ մեկ ամիս առաջ ՌԴ արտգործնախարար Լավրովը հայտարարեց, որ կողմերը համաձայնեցրել են բոլոր կետերը, մնում է 1–2 կարևոր հարց: Նույնը հայտարարել էր ամերիկյան կողմը: Ըստ էության, այդ մասին նաև ասել է հայկական կողմը: Իհարկե, ոչ իշխանությունների միջոցով: Հ1–ին տված իր հարցազրույցում այդ մասին հայտարարեց առաջին նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանը`ընդգծելով, որ ինքը գիտի, թե ինչ 1–2 կետի մասին է խոսքը, սակայն իրեն լիազորություն չի վերապահում այդ մասին բարձրաձայնել:
Վերը նշված այս ամբողջ գործընթացի համապատկերում ուշագրավ է դառնում երկու կարևոր հանգամանք, որոնք արտաքուստ այս պրոցեսի հետ որևէ կապ չունեն: Առաջինը տեղի է ունենում Հայաստանում: Մեզանում ընթացող նախընտրական քարոզարշավում իր որդեգրած դիրքորոշմամբ առանձնանում է Կոնգրես–ՀԺԿ դաշինքը, ավելի ճիշտ` Կոնգրեսը (տվյալ դեպքում ՀԺԿ–ն ավելի շատ կցորդի դեր է խաղում): Իր նախընտրական քարոզարշավի մեխը Կոնգրեսը հռչակել է ԼՂ հակամարտության կարգավորումը` «խաղաղություն, բարիդրացիություն, հաշտություն» սկզբունքով: Այսինքն, բանակցային սեղանին եղած փաստաթղթի իրագործում: Կոնգրեսականները շրջում են մարզերում և մարդկանց քարոզում այն միտքը, որ ԼՂ հարցը պետք է հնարավորինս արագ լուծվի եղած տարբերակով (դա լավ է, թե վատ, այլ խոսակցության թեմա է): Կոնգրեսի առաջնորդ, առաջին նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանը 1–ժամանոց հարցազրույցներ է տալիս Հանրային, «Կենտրոն» հեռուստաընկերություններին, որոնց ընթացքում խոսում է բացառապես այդ թեմայի շուրջ: Արդյո՞ք այս ամենը պատահական է: Արդյո՞ք այստեղ չկա հասարակությանը ԼՂ հարցով առաջիկայում սպասվող զարգացումներին նախապատրաստելու նպատակ:
Երկրորդ հանգամանքը վերաբերում է Ադրբեջանին: Այդ երկրի ղեկավարությունը տասնյակ տարիներ լվացել է իր քաղաքացիների ուղեղը, թե հետ ենք վերցնելու Ղարաբաղը, Երևանն էլ հետը: Ու ամեն անգամ ներքին խնդիրներից իր հանրության ուշադրությունը շեղելու նպատակով առաջին պլան է բերել ԼՂ հարցը, սրել վիճակը սահմանին: Բայց Ալիևն ինքը համաձայնություն է տվել նույն այդ Մադրիդյան կոչվող սկզբունքների վրա այսօր սեղանին դրված փաստաթղթին, որի 1–2 կետերն են մնացել, որ պետք է համաձայնեցվեն: Իսկ այդ փաստաթղթով նախատեսվում է Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքի իրացում` կամարտահայտության միջոցով: Այսինքն, թեև տարածքների մի մասը նրանք հետ կստանան, բայց Ղարաբաղը կանկախանա: Ու հիմա ինչպե՞ս Ալիևը դա բացատրի իր ժողովրդին, ում տարիներ շարունակ այլ բան է կերակրել:
Գուցե պատահակա՞ն չէ, որ այժմ Ադրբեջանում շրջանառության մեջ է դրվել երկրի նախագահին վիրավորող, վարկաբեկող նյութերի հրապարակումը կամ նրա հասցեին վատ խոսք հնչեցնելը դատապարտող օրենքը խստացնելու մասին այդ երկրի գլխավոր դատախազության առաջարկած օրինագիծը: Ի վերջո, չմոռանանք Ալիևի հայտնի դժգոհությունն առ այն, թե միջազգային հանրությունն իր վրա ճնշում է գործադրում` ճանաչելու Արցախի անկախությունը:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: