Ռուս-վրացական բեկում Հայաստանի համար. Ի՞նչ կստացվի

Լրագիր / Վրաստանի արտաքին գործերի նախարար Միխեյիլ Ջանելիձեն հայտարարություն է արել Աբխազիայով Վրաստան եւ Հայաստան բեռների տարանցման վերաբերյալ ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի օրերս արտահայտած մտքի կապակցությամբ: Լավրովն օրեր առաջ Աբխազիայում հայտարարել էր, որ թե Մոսկվան, թե Աբխազիայի իշխանությունը չեն տեսնում Աբխազիայի տարածքով Վրաստան եւ Հայաստան բեռների փոխադրման խնդիր, խնդիրը այլ կողմում է: Լավրովն ակնարկել էր Վրաստանը:
Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարը հայտարարել է, որ Վրաստանի տարածքով բեռների տարանցումը կարող է իրականացվել Վրաստանի օրենսդրությամբ: Վրաստանի օրենսդրության տեսանկյունից Աբխազիան օկուպացված տարածք է, հետեւաբար չի կարող իրավական հարաբերություն լինել Վրաստանի եւ Աբխազիայի միջեւ: Վրաստանի արտգործնախարարը հայտարարել է, որ «օկուպացված տարածքով» բեռնափոխադրումների մասին որոշում կարող է կայացնել միայն Վրաստանի կառավարությունը:
Ջանելիձեն միաժամանակ հիշեցրել է նաեւ 2011 թվականի համաձայնագիրը, որ Ռուսաստանն ու Վրաստանը կնքել են Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպությանը Ռուսաստանի անդամակցության շրջանակում: Ըստ այդ համաձայնագրի, Աբխազիայի տարածքով բեռնափոխադրումները կենթարկվեն երրորդ կողմի մոնիտորինգի, եւ սահման կդիտվի Ռուսաստանի սահմանը, ոչ թե վրաց-աբխազական սահմանը:
Երրորդ կողմը, որ պետք է իրականացնի մոնիտորինգը, շվեյցարական ընկերություն է: Բայց ընկերությունը չի իրականացնում մոնիտորինգ, քանի որ համաձայնագիրն ուժի մեջ չէ, եւ Վրաստանն ու Ռուսաստանը 2011 թվականից բանակցում են դրա ուժի մեջ մտնելու վերաբերյալ: Մի քանի ամիս առաջ բանակցության հերթական փուլից հետո թե ռուսաստանցի, թե վրաց բանակցողները հայտարարեցին, որ կա դրա վերաբերյալ առաջընթաց:
Թե հատկապես ինչ առաջընթացի մասին է խոսքը, պարզ չէ: Դրան հետեւեց Հայաստանի վարչապետի այցը Վրաստան, որտեղ նա հայ համայնքի հետ հանդիպմանը հայտարարեց Վերին Լարսի անկայուն ճանապարհի այլընտրանքի հնարավորության մասին: Առայժմ սակայն կոնկրետ խոսվում է միայն լաստանավի վերաբերյալ: Ցամաքային այլընտրանքի մասին նորություն չկա:
Օրերս Լավրովը հայտարարեց, որ չկա խնդիր Մոսկվայում եւ Սուխումիում: Թբիլիսին էլ խոշոր հաշվով հայտարարում է մի բան, որի տողատակում պայմանավորվածության հնարավորությունն է: Հետաքրքիր է, որ թեման հերթական փուլում արդիական դարձավ մի քանի փոխայցերի ֆոնին: Լավրովն այցելել էր Աբխազիա, Վրաստանի արտգործնախարարը դրանից առաջ այցելել էր Հայաստան, իսկ դրանից հետո էլ Վրաստանում հյուրընկալեցին Իրանի արտաքին գործերի նախարարին, որն ի դեպ հայտարարեց, որ Իրանը ծրագրում է իրականացնել Պարսից ծոցը Սեւ ծովին կապող միջանցքի ծրագիր եւ դիտարկում է Հայաստանի ու Ադրբեջանի մասնակցությունը: Ռուսաստանի մասին Իրանի արտգործնախարարը չէր խոսել:
Այդպիսով, աշխույժ փոխայցերի այդ ֆոնին օրակարգում հայտնվում է Աբխազիայով տարանցիկ ճանապարհի գործարկման խնդիրը:
Միաժամանակ աներկբա է, որ այստեղ կան բազմաթիվ քաղաքական արգելակներ: Ինքնին տարանցիկ ճանապարհի հնարավոր կամ հավանական գործարկման հեռանկարն ավելի շուտ ունի քաղաքական կարեւոր նշանակություն, քան տնտեսական: Այդ թվում Հայաստանի համար: Իհարկե, շատ կարեւոր է Վերին Լարսի ճանապարհային հուսալի այլընտրանքի առկայությունը, սակայն էլ ավելի խորքային կարեւորություն ունի նախադեպը՝ քաղաքական լրջագույն հակասության պայմաններում տնտեսական գործակցության շուրջ պայմանավորվածության նախադեպի ստեղծումը, որի վրա էլ կարող է կառուցվել տնտեսա-քաղաքական առանցք՝ Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան, մեկ այլ կամ նույնիսկ մի քանի ճյուղով նաեւ Եվրոպա:
Քաղաքական խնդիրների առկայության պարագայում դա թվում է գործնականում անիրականանալի: Բայց, մյուս կողմից, պետությունները քաղաքական առումով հաճախ են մտնում փակուղի, առավելապես իներցիայի, այսպես ասած ծանրաշարժության ուժով, երբ հետո այլեւս առաջանում է փակուղուց դուրս գալու ակնհայտ ներքին ցանկություն՝ իհարկե ոչ թե խղճի, այլ նույն քաղաքական ու տնտեսական մի շարք շահերի «խայթից» ելնելով, բայց չեն գտնվում քաղաքական գործիքներ, որոնք թույլ կտան նահանջել առանց դեմքը վնասելու:
Տնտեսական պայմանավորվածություններն այստեղ կարող են լինել պահանջված տարբերակ, եւ դրական է, որ դրսեւորվում է այդօրինակ միտում, թեեւ իհարկե անորոշ է դրա գործնական զարգացման հեռանկարը:
Նախադեպի ստեղծման պայմաններում դա կարող է լրջագույն հակակշիռ լինել Հայաստանի կամ հայկական հարցում Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի դիրքորոշմանն ու ռազմավարությանը: Պարզ է, որ թե Թուրքիան, թե Անկարան կանեն հնարավորն՝ այդպիսի նախադեպ թույլ չտալու համար: