Զգացմունքներով ու բարոյական չափանիշներով պետություն չի կառուցվում

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Օրերս հայաստանյան լրատվամիջոցները հեղեղված էին հայկական շուկայում հայտնված ադրբեջանական խնձորի մասին լուրերով ու լուսանկարներով։ Բանը հասավ անգամ նրան, որ այս տեղեկություններին արձագանքեց ՊԵԿ–ը։ Անշուշտ, բավական տարօրինակ էր իմանալ, որ հայկական շուկայում առկա է ադրբեջանական ապրանք, ընդ որում թուրքական լոլիկի մասին լուրերից հետո։ Սակայն, այս իրողությունը հերթական անգամ վեր հանեց մի պարզունակ փաստ։ Խնդիրն այն է, որ համաձայն պաշտոնական տեղեկատվության, ադրբեջանական խնձոր և գուցե նաև այլ ապրանքներ ներկրելու ու մաքսանենգության մասին տեղեկություն և փաստեր առկա չեն։ Նման պայմաններում, իհարկե, հարց է առաջանում, թե որտեղից է, ի վերջո, ադրբեջանական խնձորը Հայաստանում։ Սակայն սա հարցի ընդամենը մի կողմն է։
Ադրբեջանական ապրանքի մասին տեղեկությունների հայտնվելուց հետո սոցցանցերում քննարկումներ ծավալվեցին անգամ՝ գնել, թե չգնել այդ ապրանքները։ Իսկապես էլ, նման նախադեպի բացակայության պայմաններում այս քննարկումը կարծես թե բնական էր։ Սակայն սա էլ մի կողմ, ամենակարևորն այս ամբողջ թնջուկում այն էր, որ պարզվեց չկա կառավարության համապատասխան որոշում, համաձայն որի կարգելվեր ադրբեջանական ապրանքների ներկրումն ու վաճառքը։ Սա արդեն իսկ սկզբունքային հարց է, քանի որ ցույց է տալիս կառավարության և գուցե կառավարությունների առնվազն թափթփվածությունը։
Ինչ խոսք, զուտ տրամաբանական մակարդակում, կարծես թե ենթադրելի է, որ ադրբեջանական ապրանքը Հայաստանում չպետք է լինի, տրամաբանականից զատ այս փաստն առավելապես զգացմունքային ոլորտից է։ Սակայն պարզ է նաև, որ ենթադրություններով ու զգացմունքներով պետություն չես կարող կառուցել։
Բերենք մեկ օրինակ, ենթադրենք հայտնաբերվում է այն անձը, ով ներկրել է ադրբեջանական խնձորը կամ ցանկացած այլ ապրանք, պահպանել է օրենքը, մաքսանենգություն չի արել, ի դեպ այս առումով ինչպես արդեն նշեցինք, ՊԵԿ–ը նույնպես նշում է, որ այս հարցով մաքսանենգության դեպք չկա, ուստի նման պայմաններում, ի՞նչ կարելի է անել տվյալ քաղաքացու կամ բիզնեսմենի հետ։
Կարծես թե պատասխանը պարզ է՝ ոչ մի բան։ Այդ քաղաքացուն չի կարելի պատասխանատվության ենթարկել ադրբեջանական ապրանք ներկրելու համար, քանի որ նա չի խախտել կառավարության կամ մեկ այլ գերատեսչության որևէ արգելք, այն պարզ պատճառով, որ նման արգելք ուղղակի չկա։ Առավելագույնը, որ կարող է անել հայաստանյան իշխանությունը, հարցը զգացմունքային կամ բարոյական դաշտ տեղափոխելն է, այն է՝ պատերազմական վիճակում հակառակորդ երկրից ապրանք ներկրել։ Սակայն, ինչպես արդեն ասացինք, զգացմունքներով ու բարոյական չափանիշներով պետություն չի կառուցվում։
Բարոյականն ընդամենը հասարակական նորմ է, գուցե և շատ կարևոր նորմ, գուցե և որոշակի ազդեցություն ունեցող նորմ, սակայն, միևնույն է, բարոյական օրենքները բոլորովին էլ պարտադիր չպետք է գործեն, երկրում պետք է գործի միայն իրավական օրենք, ու որոշումը, մնացած ամեն ինչը ուղղակի պաթոսախեղդ լոլոներ են։
Ի դեպ, ասվածը չի նշանակում, թե պետք է թույլատրել ադրբեջանական ապրանքների հայտնվելը հայկական շուկայում, ընդհակառակը, խնդիրը հենց այն է, որ այդ արգելքը կամ այդ հարցի կարգավորումը պետք է լինի կառավարության որոշման և իրավական մակարդակներում։
Վերջիվերջո, իհարկե, այս իրողության հետ համեմատական չէ, սակայն փաստ է, որ օրինակ Պակիստանը պետականորեն չի ճանաչում Հայաստանի Հանրապետությունը։ Պակիստանի այս դիրքորոշումն ըստ էության որևէ լուրջ քաղաքական հետևանք միջազգային ասպարեզում Հայաստանի համար չունի, սակայն սա իրողություն է։ Նույն կերպ, գուցե և ադրբեջանական խնձորը մնա բացառիկ ու մասնավոր դեպք, սակայն այս հարցը ուղղակիորեն պետք է կարգավորել՝ հետագայում նման դեպքերից խուսափելու համար։

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում