Քրդերն անկախ պետություն են հռչակում. հնարավո՞ր է հայ-քրդական դաշինք

Մերձավորարևելյան տարածաշրջանի դինամիկ զարգացումների համապատկերում օրեցօր աճում է քրդերի դերակատարումը ինչպես Թուրքիայում, այնպես էլ սիրիական հակամարտության համատեքստում և հատկապես Իրաքում: Իրաքի հյուսիսում բնակվող քրդերը Մուստաֆա Բարզանիի, այնուհետև նրա որդու՝ Մասուդ Բարզանիի գլխավորությամբ տասնամյակներ շարունակ պայքարում են ինքնավարության և անկախության համար: Իրավիճակը կտրուկ փոխվեց 2003 թ. ամերիկյան ներխուժումից և Սադամ Հուսեյնի ռեժիմի տապալումից հետո: 2006 թ. քրդերը նոր սահմանադրությամբ լայն ինքնավարություն ստացան Իրաքի հյուսիսային շրջաններում: 2017 թ. հունիսի 7-ին իրաքյան Քուրդիստանի ինքնավարության նախագահ Մասուդ Բարզանին հանդիպել է քրդական կուսակցությունների ներկայացուցիչների հետ: Հանդիպման ընթացքում որոշվել է իրաքյան Քուրդիստանի անկախության հանրաքվեի օրը՝ սեպտեմբերի 25: Իսկ նոյեմբերի 6-ին տեղի կունենան խորհրդարանական և նախագահական ընտրությունները:

Հայաստանի Հանրապետության տեսլականը քրդական հարցի առնչությամբ առայժմ հստակ չէ, համենայնդեպս հրապարակային քննարկումներ այս կարևոր հարցի շուրջ գրեթե չեն լինում: Այդուհանդերձ, կարելի է նշել մի կարևոր փաստ՝ ՀՀ նախագահի հրամանագրով իրաքյան Քուրդիստանի կենտրոնում՝ Էրբիլ քաղաքում, բացվելու է ՀՀ գլխավոր հյուպատոսություն:

Թեմայի շուրջ «Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է պատմագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Ներսիսյանը:

– Պարոն Ներսիսյան, իրաքյան Քուրդիստանի անկախության հռչակումը, Ձեր կարծիքով, ի՞նչ կփոխի տարածաշրջանում և քաղաքական ի՞նչ հետևանքներ կունենա թե՛ ընդհանուր գործընթացների և թե՛ հատկապես տարածաշրջանի մյուս պետությունների՝ Թուրքիայի, Սիրիայի և Իրանի համար, որտեղ ապրում են միլիոնավոր քրդեր:

– Եթե այդ հանրաքվեն տեղի ունենա և ստեղծվի անկախ Քուրդիստան Իրաքում, դա ինչ-որ լուրջ փոփոխության չի բերի քրդերի քաղաքական ձգտումների և անկախ Քուրդիստանի ստեղծմանը մի քանի առանցքային պետությունների վերաբերմունքի առումով: Կան պետություններ, որոնք բացասական դիրքորոշում կցուցաբերեն այդ խնդրին և չի բացառվում, որ նույնիսկ խոչընդոտներ հարուցեն մինչև սեպտեմբերի 25-ի հանրաքվեն: Ուսումնասիրելով քրդերի պատմությունը, հատկապես 20-րդ դարի ազգային-ազատագրական շարժումները՝ եկել եմ այն եզրակացության, որ քրդերն իրենց քաղաքական ձգտումների մեջ հասուն չեն: Նրանք մի քանի երկրներից են պահանջատեր եղել՝ Իրաք, Իրան, Թուրքիա, Սիրիա: Մասնավորապես, Մասուդ Բարզանին գլխավորում է քրդերի պայքարը Իրաքում, իսկ Աբդուլլահ Օջալանը ղեկավարում էր քրդերի ազատագրական պայքարը Թուրքիայում: Այս երկրներից Սիրիան, բնականաբար, արդեն կորցրել է իր նախկին ուժը դիմակայություն ցուցաբերելու առումով: Ասադը, միևնույն է, չի հանդուրժելու քրդերի անկախության ձգտումները Սիրիայում, ձգտելու է խոչընդոտել, որովհետև դա նաև վնասելու է Սիրիայի ամբողջականությանը, որը պառակտման եզրին է: Այստեղ, իհարկե, կա նաև ռուսական գործոնը, թե որքանո՞վ է դա ցանկալի ռուսների համար: Ռուսների և Ասադի հարաբերությունները հայտնի են: Ռուսաստանը այն պետությունն է, որը ձգտում է Սիրիայի ամբողջականության պահպանմանը: Քրդերը նաև Թուրքիայից են պահանջատեր: Նույն քաղաքական վերաբերմունքը այս հարցին կունենա նաև Իրանը: Այս պետություններն ամեն կերպ ձգտելու են խոչընդոտել քրդական անկախ պետության ստեղծմանը՝ ելնելով իրենց տարածքային ամբողջականության պահպանման խնդրից: Միացյալ Նահանգները, օրինակ, ինչ-որ տեղ թաքուն կխրախուսի այդ շարժումները՝ ելնելով Իրանի հանդեպ ունեցած իր քաղաքական վերաբերմունքից:

շարունակությունը՝ կայքում