Ինչ էր ասում Տեր-Պետրոսյանին Սեյրան Օհանյանը

Հակոբ Բադալյան, «Լրագիր»

ՀԱԿ համագումարում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հնչեցրած կամ կրկնած «պատերազմ, թե խաղաղություն» հայտնի դիրքորոշմանը առաջինն արձագանքեց ոչ թե իշխանությունը կամ Սերժ Սարգսյանը, ում ըստ ամենայնի ուղղված էր այդ մոտեցմամբ փաթեթավորված քաղաքական մոդելավորման առաջարկը, այլ Սեյրան Օհանյանը, որը հայտարարել է նախընտրական գործունեության եւ իշխանությանն այլընտրանք լինելու մտադրության մասին:
Սեյրան Օհանյանը ներկայացրեց Արցախի խնդրի վերաբերյալ իր դիրքորոշումը, որը սակայն այլընտրանք էր ոչ թե Սերժ Սարգսյանին, այլ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին: Արցախի խնդրի վերաբերյալ Սեյրան Օհանյանի ներկայացրած պատկերացումն ու դիրքորոշումը խոշոր հաշվով կրկնում էր իշխանության հատկապես հետապրիլյան մոտեցումը եւ տրամաբանությունը, որոշ շեշտադրումների տարբերությամբ:
Ինչ խոսք, դժվար է ասել, թե Սեյրան Օհանյանի հայտարարության շարժառիթը հենց Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին պատասխանելն էր: Ոչ միայն բացառված չէ, այլ նաեւ շատ հավանական է, որ անկախ Տեր-Պետրոսյանի հայտարարությունից, Արցախի խնդիրը պետք է լիներ Սեյրան Օհանյանի քաղաքական գործունեության առանցքը կամ ելակետը: Պաշտոնաթող գեներալի եւ պաշտպանության նախարարի, առավել եւս պատերազմի մասնակցի քաղաքական գործունեության պարագայում դա սպասելի ելակետ է:
Ըստ այդմ, մեծ է հավանականությունը, որ Օհանյանն, անկախ Տեր-Պետրոսյանի հայտարարությունից, հանդես էր գալու իր դիրքորոշմամբ, գուցե լիներ նրբերանգների փոքր ինչ այլ դասավորություն:
Առանցքային տարբերությունն այստեղ այն է, որ Տեր-Պետրոսյանը ներկայացնում էր ոչ թե դիրքորոշում կամ նախընտրական ուղեցույց, այլ Հայաստանի քաղաքական համակարգի ապագայի որոշակի մոդել: Գրեթե կասկած չկա, որ Տեր-Պետրոսյանը պատրանքներ չունի, որ Արցախի խնդրում ներկայում կա կարգավորման հեռանկար որեւէ տարբերակով, եւ ներկայում միջազգային օրակարգում խնդրի սառեցման գործընթացի ձեւավորումն է նպատակը: ԵԱՀԿ արտգործնախարարների Համբուրգի հավաքի շրջանակում Մինսկի խմբի երեք համանախագահ երկրների արտգործնախարարների հայտարարությունը դրա վկայությունն էր:
Առաջին նախագահը առաջարկում է հենց այդ օրակարգին միտված հայաստանյան ներքաղաքական մոդել, երբ ներքին քաղաքականությունը կառուցվում է պայմանական հասկացությամբ «խաղաղության» եւ «պատերազմի» դիսկուրսի վրա:
Տեր-Պետրոսյանի ելույթից հետո նրա հասցեին ուղղվեցին զիջողականության կամ պարտվողականության առատ մեղադրանքներ: Իրականում Տեր-Պետրոսյանը առաջարկում է ֆոն, որի վրա կարող է կառուցվել եւ քաղաքական ձեւակերպում ստանալ հակառակ դիրքորոշումը, ինչը Հայաստանին անհրաժեշտ կլինի հակամարտության գործընթացի սառեցման նոր ժամանակաշրջանում, հայկական դիվանագիտությանը հնարավորություն տալով այդ նոր փուլն անցնել առավել արդյունավետ եւ ճկուն, քան առաջին տասնամյակը, որտեղ գործնականում չի եղել Արցախի խնդրի վերաբերյալ ներքաղաքական որեւէ դիսկուրս եւ մոդել:
Այդ իմաստով, Տեր-Պետրոսյանի մոդելն առաջարկ է թե իշխանությանը` Սերժ Սարգսյանին, որը հավակնում է պահպանել իշխանության բուրգի գագաթի իր կարգավիճակը, թե նաեւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներին, որոնք անշուշտ սառեցման նոր փուլի հիմքերը պետք է փնտրեն ոչ միայն փոխադարձ համաձայնության, այլ նաեւ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ներքին իրավիճակների մեջ:
Ընդ որում, այդ տեսանկյունից հետաքրքիր է այն, որ Ադրբեջանում շրջանառության մեջ է դրվել Արցախի ճանաչման վերաբերյալ միջազգային ճնշման գաղափարը, ինչի շնորհիվ տարիներ շարունակ հայատյացությամբ եւ ռազմատենչությամբ կերակրված սեփական հանրության առաջ Ալիեւը սրում է մարտահրավերը, այդպիսով ստեղծելով երկարաժամկետ «բանակցային գործընթացի» հիմք` որպես ճանաչման պահանջի «հմուտ դիվանագիտական չեզոքացման» ճանապարհ:
Այդ իմաստով, եթե Ադրբեջանում հիմքերը պետք է ձեւավորվի «միապետական» տարբերակի հաշվարկով, Հայաստանում այդ հիմքեը պետք է ձեւավորվի «քաղաքական մրցակցության» տարբերակով, ինչի տրամաբանությանն էլ ընդառաջ է գնում Տեր-Պետրոսյանը` իհարկե թե իր տարբերակի նկատմամբ ներքին համոզումով, թե նաեւ զուտ նախընտրական պատեհության հաշվարկով:
Սեյրան Օհանյանի արձագանքը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին պատասխանի համատեքստում դիտարկելը թերեւս համարժեք չէ, եթե դուրս գանք առանձին նախադասությունների եւ բառերի համեմատությունից, քանի որ Տեր-Պետրոսյանն առաջարկում է քաղաքական մոդել, իսկ Սեյրան Օհանյանի դիրքորոշման մեջ այն բացակայում է: Այդ նշաձողն արդեն իսկ զբաղեցնում է իշխանությունը:
Այդ իմաստով, Սեյրան Օհանյանի դիրքորոշումը առայժմ պարզապես հռչակագիր է: Իբրեւ պատասխան որքան էլ այն առավել արդիական ու համարժեք է Հայաստանի շահին ու անվտանգությանը, ստեղծված ներքին եւ արտաքին իրավիճակում գործնականում չունի այդ տեսանկյունից արդյունավետության շոշափելի հեռանկար: